Ngày 06/11/2025, Cục Sở hữu trí tuệ đã ban hành Quyết định số 702/QĐ-SHTT, cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00149 cho sản phẩm chè xanh Shan tuyết và chè phổ nhĩ sống Shan tuyết mang tên “Tủa Chùa”. Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên được chỉ định làm tổ chức quản lý chỉ dẫn địa lý này. Quyết định đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc bảo vệ giá trị đặc thù và danh tiếng của chè Shan tuyết Tủa Chùa trên thị trường.
Di sản và giá trị đặc thù của chè Shan tuyết Tủa Chùa
Tủa Chùa nổi tiếng không chỉ bởi các lễ hội văn hóa đặc sắc và món ăn truyền thống mà còn là nơi sinh trưởng của cây chè Shan tuyết cổ thụ. Người Mông địa phương gọi cây chè này là cây “bất tử” vì tuổi đời lâu năm, nhiều cây không thể xác định được niên đại. Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam đã công nhận 100 cây chè cổ thụ tại thôn Sín Chải và Hấu Chua là Cây di sản Việt Nam theo Quyết định số 233/QĐ-HMTg ngày 21/9/2022.
Từ năm 1990 đến 2015, người dân Tủa Chùa đã trồng mới hơn 300 ha chè Shan tuyết tại các xã Sính Phình, Tả Sìn Thàng, Tả Phìn và Sín Chải, mở rộng vùng sản xuất nhưng vẫn giữ được chất lượng đặc thù nhờ phương pháp canh tác truyền thống. Chè Shan tuyết Tủa Chùa gồm hai loại chính: chè xanh Shan tuyết và chè phổ nhĩ sống Shan tuyết, đều được chế biến từ búp chè 1 tôm 2–3 lá non.
Chè xanh Shan tuyết có cánh chè chắc, xoăn chặt; nước chè trong xanh, vàng sánh; mùi thơm nhẹ tự nhiên; vị chát dịu, hậu vị lâu. Hàm lượng tanin dao động 36,75–41,94%, chất hòa tan 45,68–56,34%. Chè phổ nhĩ sống có nước nâu đậm, sánh, mùi hương nhẹ nhàng của lá xanh tươi và hương vỏ quả tắc, kèm theo mùi gỗ mục nhẹ; hàm lượng tanin 29,55–36,75%, chất hòa tan 45,33–51,94%.
Yếu tố địa lý và kỹ thuật canh tác quyết định chất lượng
Chất lượng chè Shan tuyết Tủa Chùa phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên và kỹ thuật canh tác, chế biến. Vùng trồng nằm trên địa hình đồi núi cao trên 800 m so với mực nước biển, sườn núi dốc về phía Nam, trồng xen với cây rừng và cây tạp. Thổ nhưỡng giàu chất hữu cơ, hàm lượng lân và đạm cân đối, cùng các vi lượng như Mg, Zn, Cu đầy đủ, giúp cây phát triển tốt và tối ưu hóa hàm lượng tanin và chất hòa tan trong búp chè.
Kỹ thuật trồng, chăm sóc và hái thủ công, chỉ lựa chọn búp chè 1 tôm 2–3 lá non, kết hợp phương pháp chế biến cẩn trọng, điều chỉnh nhiệt độ và thời gian từng công đoạn, đảm bảo chất lượng sản phẩm đặc thù. Quy trình đóng gói tại khu vực địa lý cũng giúp giữ trọn hương vị và chất lượng, đồng thời dễ dàng truy xuất nguồn gốc.
Khu vực địa lý và quản lý chỉ dẫn địa lý
Vùng sản xuất chè Shan tuyết Tủa Chùa bao gồm các xã Sính Phình, Tả Sìn Thàng, Tả Phìn và Sín Chải thuộc huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên. Bản đồ khu vực địa lý đã được Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt, đảm bảo việc quản lý, kiểm soát chất lượng và bảo vệ thương hiệu. Nhờ sự kết hợp giữa điều kiện tự nhiên, kỹ thuật trồng và chế biến, chè Shan tuyết Tủa Chùa đã trở thành sản phẩm nổi tiếng, được người tiêu dùng trong và ngoài nước đánh giá cao, đồng thời góp phần phát triển kinh tế địa phương bền vững.
