Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00156 cho sản phẩm bí xanh thơm “Bắc Kạn”, qua đó chính thức ghi nhận mối liên hệ giữa chất lượng đặc thù của sản phẩm với điều kiện địa lý và phương thức sản xuất truyền thống tại khu vực này. Quyết định được ban hành ngày 9/9/2026.
Theo Quyết định số 511/QĐ-SHTT, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thái Nguyên được xác định là tổ chức quản lý chỉ dẫn địa lý “Bắc Kạn” đối với sản phẩm bí xanh thơm.
Bí xanh thơm là một sản phẩm nông nghiệp có nguồn gốc bản địa, được người dân địa phương trồng và duy trì qua nhiều thế hệ. Sản phẩm hiện được tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước.
Hai nhóm bí xanh cùng được bảo hộ
Bí xanh thơm Bắc Kạn gồm hai dạng chính là bí vỏ xanh và bí vỏ phấn. Mặc dù khác nhau về đặc điểm bên ngoài, cả hai đều có những đặc tính chất lượng gắn với khu vực địa lý được xác định trong hồ sơ chỉ dẫn địa lý.
Khi chế biến, sản phẩm có mùi thơm tương đối đậm và vị ngọt thanh. Đối với bí vỏ xanh, hàm lượng đường tổng số đạt từ 2,11% trở lên và hàm lượng xơ thô từ 1,22% trở lên.
Ở bí vỏ phấn, các chỉ tiêu này lần lượt đạt từ 2,17% và 1,29%.
Những đặc điểm về hương vị và thành phần của quả là cơ sở để phân biệt bí xanh thơm Bắc Kạn với các sản phẩm cùng loại được trồng tại những khu vực khác.
Điều kiện tự nhiên góp phần hình thành chất lượng sản phẩm
Chất lượng đặc thù của bí xanh thơm Bắc Kạn được hình thành từ sự kết hợp giữa điều kiện tự nhiên của khu vực và kinh nghiệm sản xuất được người dân duy trì trong thời gian dài.
Trong thời kỳ cây tập trung tích lũy chất dinh dưỡng cho quả, khoảng tháng 5 và tháng 6, khu vực địa lý có tổng số giờ nắng dao động từ 92 đến 187 giờ mỗi tháng. Chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm đạt khoảng 7,2–7,8°C.
Các điều kiện này tạo môi trường thuận lợi cho quá trình quang hợp, qua đó hỗ trợ quá trình tổng hợp carbohydrate cũng như các hợp chất góp phần tạo nên hương vị đặc trưng của quả.
Thành phần đất tại khu vực cũng được xác định là một yếu tố quan trọng. Đất có hàm lượng kali dễ tiêu khoảng 14,34–24,57 mg K₂O/100 g đất và hàm lượng bo khoảng 3,86–5,78 mg/kg. Đây là những yếu tố hỗ trợ quá trình vận chuyển và tích lũy đường, đồng thời góp phần hình thành cấu trúc mô quả.
Hàm lượng carbon hữu cơ tổng số ở mức trung bình đến giàu, khoảng 1,08–2,03%, góp phần duy trì độ phì và cấu trúc đất, tạo môi trường dinh dưỡng phù hợp cho cây phát triển.
Sự kết hợp của các yếu tố này được cho là góp phần tạo nên quả bí có hàm lượng đường và xơ tương đối cao, vị ngọt thanh, mùi thơm rõ, thịt quả chắc và khả năng bảo quản tương đối tốt.
Kinh nghiệm canh tác được duy trì qua nhiều thế hệ
Bên cạnh điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng, kỹ thuật canh tác truyền thống của người dân địa phương cũng đóng vai trò trong việc duy trì những đặc tính của bí xanh thơm.
Một trong những tập quán là lựa chọn và nhân giống từ những cây có khả năng sinh trưởng tốt trong khu vực. Việc này góp phần duy trì nguồn giống bản địa và hạn chế nguy cơ suy giảm đặc tính giống qua các thế hệ.
Trong quá trình chăm sóc, người trồng sử dụng phương pháp làm giàn và tỉa bớt quả, thường duy trì khoảng 4–5 quả trên mỗi dây. Cách làm này giúp cây tập trung chất dinh dưỡng vào số quả còn lại.
Người dân cũng sử dụng phân hữu cơ đã được ủ hoai mục để bón lót, qua đó cải thiện đặc tính của đất và duy trì môi trường dinh dưỡng phù hợp với cây trồng.
Sự kết hợp giữa kỹ thuật sản xuất truyền thống và điều kiện tự nhiên đặc thù là cơ sở tạo nên mối liên hệ giữa sản phẩm với khu vực địa lý mang tên “Bắc Kạn”.
Khu vực được bảo hộ chỉ dẫn địa lý
Khu vực địa lý của chỉ dẫn “Bắc Kạn” bao gồm nhiều địa bàn thuộc các huyện Ba Bể, Bạch Thông, Pác Nặm và Chợ Đồn trước đây của tỉnh Bắc Kạn.
Cụ thể, tại khu vực Ba Bể gồm các xã Quảng Khê, Phúc Lộc, Hà Hiệu, Khang Ninh, Bành Trạch, Hoàng Trĩ, Chu Hương, Yến Dương, Địa Linh, Mỹ Phương, Thượng Giáo, Đồng Phúc và thị trấn Chợ Rã.
Tại khu vực Bạch Thông gồm các xã Cao Sơn và Vũ Muộn. Khu vực Pác Nặm gồm các xã Nghiên Loan, Xuân La, Giáo Hiệu và Bộc Bố. Khu vực Chợ Đồn gồm các xã Quảng Bạch, Đồng Lạc và Đông Thắng.
Theo bản đồ khu vực địa lý được phê duyệt, các địa bàn nêu trên tương ứng với các đơn vị hành chính gồm Đồng Phúc, Phúc Lộc, Ba Bể, Thượng Minh, Chợ Rã, Quảng Bạch, Nam Cường, Bạch Thông, Nghiên Loan, Bằng Thành và Vĩnh Thông thuộc tỉnh Thái Nguyên kể từ ngày 1/7/2025.
Việc cấp chỉ dẫn địa lý “Bắc Kạn” cho bí xanh thơm tạo cơ sở pháp lý để quản lý việc sử dụng tên gọi gắn với sản phẩm, đồng thời góp phần bảo vệ uy tín và giá trị thương mại của nông sản địa phương.
Đối với người sản xuất, chỉ dẫn địa lý cũng có thể trở thành công cụ hỗ trợ xây dựng thương hiệu tập thể, nâng cao khả năng nhận diện sản phẩm và khai thác giá trị kinh tế từ những đặc tính gắn với vùng địa lý.
