Năm 2025 ghi nhận sự gia tăng mạnh mẽ về hoạt động sáng chế của người Việt Nam khi có 2.288 đơn đăng ký sáng chế được nộp và 1.108 bằng sáng chế được cấp, theo số liệu từ Cục Sở hữu trí tuệ thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ. So với năm 2024, số lượng đơn đăng ký tăng 36%, còn số bằng sáng chế được cấp tăng tới 134,2%, cho thấy sự phát triển đáng kể của hoạt động nghiên cứu và bảo hộ tài sản trí tuệ trong nước.
Theo thống kê ban đầu, khoảng 8,56% số sáng chế đã được đưa vào khai thác thương mại, một tỷ lệ được đánh giá là tương đối cao so với mặt bằng chung trên thế giới. Điều này phản ánh xu hướng chuyển dịch từ việc chỉ đăng ký bảo hộ sang khai thác giá trị kinh tế của sáng chế, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ.
Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ Lưu Hoàng Long cho biết trong năm 2025, đơn vị đã tiếp nhận hơn 165.000 đơn xác lập quyền sở hữu công nghiệp, tăng 8,3% so với năm trước, đồng thời xử lý hơn 251.000 đơn, tăng 76%. Số văn bằng bảo hộ được cấp cũng tăng hơn 55%. Kết quả này cho thấy công tác xử lý đơn và xác lập quyền sở hữu công nghiệp đã trở thành một điểm sáng của ngành, với các lĩnh vực như sáng chế, kiểu dáng công nghiệp và nhãn hiệu đều đạt mức tăng trưởng tích cực, phản ánh nhu cầu bảo hộ tài sản trí tuệ ngày càng lớn trong nền kinh tế.
Để giải quyết khối lượng hồ sơ lớn, nhiều cán bộ của Cục Sở hữu trí tuệ đã phải làm việc ngoài giờ trong thời gian dài, thậm chí đến khuya trong các giai đoạn cao điểm. Nhờ nỗ lực này, tình trạng tồn đọng hồ sơ kéo dài nhiều năm trước đây đã được khắc phục, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống quản lý sở hữu trí tuệ.
Sự chuyển biến tích cực của lĩnh vực sở hữu trí tuệ đến từ việc mở rộng phạm vi hoạt động của Cục theo ba hướng chính: thúc đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ, tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (đặc biệt trên môi trường số), và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý. Các định hướng mới này đã tạo ra những thay đổi rõ rệt, giúp hệ thống sở hữu trí tuệ vận hành hiệu quả và phù hợp hơn với nhu cầu phát triển kinh tế.
Bên cạnh đó, khung pháp lý cũng được hoàn thiện khi Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ vào tháng 12/2025. Nội dung trọng tâm của lần sửa đổi là cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và tháo gỡ các điểm nghẽn trong quá trình thẩm định. Nhờ đó, thời gian xử lý đơn sở hữu công nghiệp đã giảm khoảng 30% so với trước đây.
Theo quy định mới, thời gian thẩm định sáng chế được rút xuống còn 12 tháng, trong khi thẩm định nhãn hiệu giảm từ 9 tháng xuống còn 5 tháng. Đồng thời, cơ chế “luồng xanh” được thiết lập để xử lý trong vòng 3 tháng đối với các đơn sáng chế và nhãn hiệu của người Việt liên quan đến công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược. Những thay đổi này mở ra cơ hội lớn cho việc thương mại hóa và khai thác tài sản trí tuệ trong thời gian tới.
Trong chuyến thăm Việt Nam vào tháng 11/2025, chuyên gia Rai Pushpendra của Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO) đánh giá Việt Nam là một trong những điểm sáng về tăng trưởng sáng chế. Ông nhận định số lượng sáng chế của Việt Nam tăng nhanh không chỉ trong nước mà còn ở thị trường quốc tế, với nhiều trường hợp cá nhân sinh sống tại Việt Nam nhưng nộp đơn sáng chế tại Mỹ.
Xu hướng chuyển dịch hoạt động sở hữu trí tuệ từ phương Tây sang châu Á cũng được ghi nhận rõ rệt. Nếu như năm 2014, châu Á chiếm khoảng 60% số bằng sáng chế toàn cầu thì sau một thập kỷ con số này đã tăng lên 70%, trong khi tỷ trọng tại Bắc Mỹ giảm đáng kể. Không chỉ sáng chế, các lĩnh vực như nhãn hiệu và đổi mới sáng tạo tại châu Á cũng đang tăng trưởng nhanh.
Theo Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) 2025, Việt Nam đứng thứ 44 trên thế giới và dẫn đầu ở ba chỉ số gồm nhập khẩu công nghệ cao, xuất khẩu công nghệ cao và xuất khẩu hàng hóa sáng tạo. Kết quả này cho thấy Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn cầu, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của tài sản trí tuệ trong tương lai.
