Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra những thách thức mới đối với hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ trên toàn cầu. Khi AI có thể tạo ra một giọng hát mang âm sắc, cách luyến láy và phong cách đặc trưng của một nghệ sĩ mà không cần sao chép bất kỳ bản ghi âm nào, câu hỏi được đặt ra là liệu pháp luật bản quyền hiện hành còn đủ để bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo hay không.
Một động thái đáng chú ý gần đây của ca sĩ Taylor Swift cho thấy các chủ thể quyền đang bắt đầu tìm kiếm những công cụ pháp lý mới nhằm thích ứng với thời đại AI.
Taylor Swift mở rộng chiến lược bảo hộ sang nhãn hiệu
Tháng 4/2026, thông qua công ty quản lý quyền sở hữu trí tuệ TAS Rights Management, Taylor Swift đã nộp đơn đăng ký tại Cơ quan Sáng chế và Nhãn hiệu Hoa Kỳ (USPTO) để bảo hộ các cụm từ âm thanh “Hey, it’s Taylor Swift” và “Hey, it’s Taylor” dưới dạng nhãn hiệu âm thanh (sound trademark), đồng thời đăng ký bảo hộ một hình ảnh sân khấu mang tính biểu tượng.
Động thái này thu hút sự quan tâm của giới chuyên môn bởi thay vì chỉ dựa vào pháp luật bản quyền – vốn từ lâu được xem là công cụ chính để bảo vệ các tác phẩm âm nhạc – nữ ca sĩ đã chủ động sử dụng pháp luật về nhãn hiệu nhằm bảo vệ những yếu tố nhận diện gắn liền với danh tính thương mại của mình.
Điều này phản ánh một xu hướng mới trong chiến lược bảo vệ tài sản trí tuệ của các nghệ sĩ khi AI ngày càng có khả năng mô phỏng con người với độ chính xác cao.
Vì sao bản quyền có thể chưa đủ trong thời đại AI?
Theo nguyên tắc truyền thống, bản quyền bảo vệ các tác phẩm sáng tạo như bài hát, lời nhạc, bản ghi âm hay các tác phẩm nghệ thuật nguyên gốc.
Tuy nhiên, trong trường hợp AI tạo ra một đoạn âm thanh mới chỉ mô phỏng chất giọng, cách phát âm hoặc phong cách biểu diễn của một ca sĩ mà không sao chép bất kỳ bản ghi âm hiện có nào, việc xác định hành vi xâm phạm bản quyền có thể trở nên phức tạp.
Nói cách khác, AI có thể tạo ra một sản phẩm hoàn toàn mới về mặt kỹ thuật nhưng vẫn khiến công chúng tin rằng đó là giọng hát của nghệ sĩ nổi tiếng. Trong nhiều trường hợp, khoảng trống này khiến việc áp dụng các quy định truyền thống về bản quyền không còn đơn giản như trước.
Nhãn hiệu trở thành công cụ bảo vệ danh tính thương mại
Khác với bản quyền, pháp luật về nhãn hiệu không tập trung vào việc bảo vệ tác phẩm sáng tạo mà hướng đến bảo vệ các dấu hiệu giúp người tiêu dùng nhận biết nguồn gốc của hàng hóa hoặc dịch vụ.
Việc Taylor Swift đăng ký các câu nói đặc trưng dưới dạng nhãn hiệu âm thanh cho thấy mục tiêu không chỉ là bảo vệ một đoạn âm thanh cụ thể mà còn nhằm ngăn chặn việc AI hoặc các chủ thể khác tạo ra nội dung có thể khiến công chúng hiểu nhầm rằng nữ ca sĩ đã tham gia, xác nhận hoặc tài trợ cho sản phẩm đó.
Trong bối cảnh các công cụ AI có thể tạo ra những bản ghi âm giả mạo với chất lượng ngày càng cao, nguy cơ gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng và ảnh hưởng đến giá trị thương mại của nghệ sĩ cũng gia tăng đáng kể. Chính vì vậy, nhãn hiệu có thể trở thành một lớp bảo vệ bổ sung quan trọng bên cạnh bản quyền.
Xu hướng kết hợp nhiều cơ chế bảo hộ sở hữu trí tuệ
Giới chuyên gia cho rằng sự phát triển của AI đang thúc đẩy một sự thay đổi trong tư duy bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
Thay vì chỉ dựa vào một cơ chế pháp lý duy nhất, các nghệ sĩ và chủ sở hữu quyền có thể sẽ cần kết hợp đồng thời nhiều công cụ khác nhau như bản quyền, nhãn hiệu, quyền đối với hình ảnh cá nhân, quyền đối với danh tiếng hoặc các quyền nhân thân liên quan để bảo vệ toàn diện giá trị thương mại và danh tính của mình.
Trên thực tế, nhiều quốc gia đã bắt đầu ghi nhận tầm quan trọng của việc bảo vệ danh tính người nổi tiếng trước các công nghệ AI. Tại Ấn Độ, các tòa án từng đưa ra những quyết định đáng chú ý nhằm bảo vệ quyền liên quan đến hình ảnh và danh tính của các diễn viên nổi tiếng như Anil Kapoor và Amitabh Bachchan trước nguy cơ bị khai thác trái phép bằng công nghệ số.
Động thái của Taylor Swift được xem là bước phát triển tiếp theo của xu hướng này, khi trọng tâm không còn chỉ dừng ở việc xử lý vi phạm sau khi xảy ra mà hướng tới việc chủ động xây dựng “hàng rào” pháp lý thông qua đăng ký nhãn hiệu đối với các dấu hiệu nhận diện đặc trưng.
AI đặt ra yêu cầu mới đối với pháp luật sở hữu trí tuệ
Sự phát triển của AI đang buộc các nhà làm luật, cơ quan thực thi và chủ thể quyền phải xem xét lại cách thức áp dụng các quy định hiện hành đối với những công nghệ vốn không tồn tại khi các đạo luật sở hữu trí tuệ được xây dựng.
Thay vì chỉ đặt câu hỏi liệu pháp luật sở hữu trí tuệ hiện nay có còn phù hợp hay không, nhiều chuyên gia cho rằng vấn đề quan trọng hơn là làm thế nào để vận dụng linh hoạt và kết hợp hiệu quả các cơ chế bảo hộ sẵn có nhằm giải quyết những thách thức mới do AI mang lại.
Trong tương lai, cùng với sự hoàn thiện của pháp luật về AI tại nhiều quốc gia, việc phối hợp giữa bản quyền, nhãn hiệu, quyền đối với danh tính cá nhân và các quy định chuyên ngành khác nhiều khả năng sẽ trở thành xu hướng chủ đạo nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nghệ sĩ cũng như duy trì sự minh bạch trên thị trường nội dung số.
