Luật SHTT sửa đổi 2026: Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước “cuộc cải cách lớn”?

Ngày 10/12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025, có hiệu lực từ 1/4/2026. Đây được xem là một trong những đợt cải cách sâu rộng nhất trong nhiều năm, tác động trực tiếp đến cách đăng ký, bảo vệ và khai thác quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.

Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty công nghệ, startup đổi mới sáng tạo, tập đoàn đa quốc gia và chủ sở hữu thương hiệu, các thay đổi lần này không chỉ mang tính thủ tục mà còn định hình lại chiến lược IP dài hạn.

Rút ngắn mạnh thời gian đăng ký – Cơ hội và áp lực song hành

Một trong những điểm đáng chú ý nhất là việc rút ngắn hàng loạt thời hạn xử lý đơn.

– Thời hạn phản đối đơn nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp giảm còn 3 tháng.
– Thẩm định nội dung nhãn hiệu và kiểu dáng chỉ còn 5 tháng (trước đây lần lượt là 9 và 7 tháng).
– Thẩm định sáng chế giảm từ 18 tháng xuống 12 tháng.
– Thời hạn yêu cầu thẩm định nội dung sáng chế cũng rút từ 42 xuống 36 tháng.

Điều này giúp rút ngắn chu kỳ đăng ký, tạo lợi thế cạnh tranh sớm hơn cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, vì thời gian phản đối bị rút ngắn, các chủ thể quyền phải chủ động theo dõi đơn của bên thứ ba sát sao hơn để kịp thời xử lý các trường hợp nộp đơn “đón đầu” hoặc nộp đơn không thiện chí.

Bảo hộ mở rộng cho kiểu dáng số và kiểu dáng một phần

Luật mới chính thức công nhận kiểu dáng của sản phẩm phi vật thể (ví dụ giao diện người dùng – GUI) và kiểu dáng một phần.

Đây là bước tiến lớn cho doanh nghiệp công nghệ, nhà phát triển ứng dụng, công ty phần mềm và ngành thiết kế sáng tạo. Đồng thời, luật cũng làm rõ rằng bản sao kỹ thuật số của kiểu dáng đã đăng ký vẫn được coi là hành vi sử dụng, giúp tăng cường bảo hộ trong môi trường số.

Ngoài ra, thời hạn “ân hạn” để giữ tính mới của kiểu dáng được mở rộng trong một số trường hợp công bố trước, bảo vệ tốt hơn cho người nộp đơn hợp pháp.

AI và sáng chế: Chỉ con người mới được công nhận là tác giả

Luật sửa đổi khẳng định rõ: nhà sáng chế phải là cá nhân con người.

Mặc dù các sáng chế có sự hỗ trợ của AI vẫn có thể được bảo hộ, hệ thống AI không thể được ghi nhận là “nhà sáng chế”. Điều này buộc các doanh nghiệp R&D phải lưu giữ hồ sơ chứng minh sự đóng góp thực chất của con người, nếu không nguy cơ bị hủy hiệu lực văn bằng là hoàn toàn có thể xảy ra.

Song song đó, luật mở đường cho việc sử dụng dữ liệu công khai, hợp pháp để đào tạo AI, với điều kiện không gây tổn hại bất hợp lý đến quyền của chủ sở hữu. Các quy định chi tiết sẽ do Chính phủ ban hành thêm.

Nền tảng số và ISP phải chịu trách nhiệm rõ ràng hơn

Luật mới thiết lập cơ sở pháp lý cụ thể về trách nhiệm của nhà cung cấp dịch vụ trung gian (ISP) và nền tảng số.

Các nền tảng phải chủ động triển khai biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, phù hợp với luật SHTT, thương mại điện tử và an ninh mạng.

Tòa án có thể:
– Buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm;
– Vô hiệu hóa tài khoản, website, ứng dụng;
– Ra lệnh chặn truy cập ngay cả ở giai đoạn áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.

Đây là công cụ mạnh giúp chủ thể quyền xử lý vi phạm trực tuyến nhanh hơn, thay vì chờ bản án có hiệu lực cuối cùng.

Tăng mức bồi thường và mở rộng xử phạt hành chính

Mức bồi thường thiệt hại khi không xác định được thiệt hại thực tế có thể lên tới 1 tỷ đồng.

Thiệt hại tinh thần có thể được bồi thường từ 10 đến 100 lần mức lương cơ sở.

Đáng chú ý, hành vi “tàng trữ” hàng giả cũng bị xử phạt hành chính, không chỉ sản xuất hay buôn bán như trước đây. Điều này cho phép cơ quan chức năng xử lý từ sớm trong chuỗi cung ứng hàng giả.

Nới lỏng yêu cầu nộp đơn đầu tiên tại Việt Nam

Luật mới bỏ yêu cầu bắt buộc phải nộp đơn đầu tiên tại Việt Nam đối với một số sáng chế, đồng thời thu hẹp phạm vi kiểm soát an ninh quốc gia.

Đây là tin tích cực cho các trung tâm R&D đa quốc gia đặt tại Việt Nam, giúp linh hoạt hơn trong chiến lược nộp đơn quốc tế.

Doanh nghiệp nên làm gì ngay từ bây giờ?

Với hiệu lực từ 1/4/2026, doanh nghiệp nên:

– Rà soát danh mục nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng đang nộp hoặc chuẩn bị nộp.
– Thiết lập cơ chế theo dõi đơn phản đối trong thời hạn rút ngắn.
– Chuẩn hóa quy trình lưu trữ hồ sơ sáng chế có sử dụng AI.
– Xây dựng chiến lược xử lý vi phạm trực tuyến dựa trên công cụ pháp lý mới.
– Đánh giá rủi ro trong các lĩnh vực có khả năng bị áp dụng cơ chế cấp phép bắt buộc.

Kết luận

Luật SHTT sửa đổi 2025 không chỉ là một bản cập nhật kỹ thuật, mà là sự tái cấu trúc toàn diện hệ thống bảo hộ sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.

Việc rút ngắn thời gian đăng ký, mở rộng bảo hộ kiểu dáng số, tăng quyền xử lý vi phạm trực tuyến và điều chỉnh quy định về AI cho thấy Việt Nam đang hướng tới một môi trường pháp lý hiện đại, phù hợp với nền kinh tế số.

Doanh nghiệp nào chuẩn bị sớm, hiểu rõ các thay đổi và điều chỉnh chiến lược kịp thời sẽ có lợi thế lớn khi luật chính thức có hiệu lực từ tháng 4/2026.