Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam được xem là trung tâm nghiên cứu hàng đầu cả nước trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, nơi tập trung đội ngũ trí thức nghiên cứu về con người, xã hội, thể chế, văn hóa và phát triển – những yếu tố cốt lõi tạo nên bản sắc và sức mạnh bền vững của quốc gia.
Cùng với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và hai đại học quốc gia, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam là một trong bốn đơn vị chủ lực về khoa học nền tảng của đất nước. Hằng năm, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức các hội nghị hợp tác với bốn đơn vị này nhằm tăng cường phối hợp nghiên cứu và định hướng phát triển khoa học quốc gia.
Bộ Khoa học và Công nghệ khẳng định sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách để tạo điều kiện thuận lợi cho Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát huy tốt hơn vai trò của mình. Trong thời gian tới, cơ chế tài trợ nghiên cứu sẽ được điều chỉnh theo hướng ổn định hơn đối với khoa học cơ bản và khoa học xã hội, đồng thời mở rộng các chính sách linh hoạt nhằm thúc đẩy kết nối giữa nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.
Theo định hướng giai đoạn 2025–2030, ngân sách dành cho khoa học cơ bản và khoa học xã hội sẽ được duy trì ở mức 15–20% tổng nguồn lực khoa học, tương đương khoảng 5–10 nghìn tỷ đồng mỗi năm, cao hơn đáng kể so với trước đây. Riêng năm 2026, ngân sách nghiên cứu dành cho Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam dự kiến tăng ít nhất gấp ba lần so với năm 2025 và sẽ được quản lý theo cơ chế quỹ. Đồng thời, Bộ cũng lên kế hoạch đầu tư các hạ tầng nghiên cứu trọng điểm như hệ thống dữ liệu khoa học xã hội, hạ tầng điều tra xã hội học và nền tảng AI phục vụ xử lý dữ liệu lớn tại Viện.
Trong bối cảnh thế giới đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, khoa học xã hội, sở hữu trí tuệ ngày càng thể hiện vai trò quan trọng. Công nghệ có thể phát triển nhanh, nhưng nếu xã hội không thích ứng kịp sẽ phát sinh nhiều rủi ro; kinh tế có thể tăng trưởng mạnh, nhưng nếu thiếu nền tảng xã hội – nhân văn thì sự phát triển đó khó bền vững. Vì vậy, khoa học xã hội giữ vai trò định hướng và đảm bảo sự cân bằng trong quá trình phát triển.
Khoa học xã hội không nên chỉ dừng lại ở việc phân tích và lý giải thực tiễn, mà cần đi trước một bước để định hình tương lai. Khi Việt Nam đang bước vào các quá trình chuyển đổi lớn như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, cải cách thể chế và đổi mới mô hình tăng trưởng, các vấn đề về tác động xã hội, lợi ích cộng đồng và giá trị quốc gia cần được nghiên cứu sâu sắc để đưa ra định hướng phù hợp.
Trước yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, Việt Nam không thể tiếp tục phụ thuộc vào lao động giá rẻ, vốn đầu tư hay tài nguyên thiên nhiên mà phải dựa vào tri thức, thể chế và con người. Trong đó, khoa học xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng thể chế, định hình giá trị và điều chỉnh hành vi xã hội, góp phần tạo nền tảng cho quản trị quốc gia hiệu quả và phát triển dài hạn.
Bộ Khoa học và Công nghệ xác định khoa học xã hội và nhân văn là một phần không thể tách rời trong hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia. Khoa học tự nhiên giúp con người làm chủ thế giới vật chất, trong khi khoa học xã hội giúp định hướng và dẫn dắt xã hội. Hai lĩnh vực này cần được kết nối chặt chẽ để tạo nên sự phát triển toàn diện.
Trong thời gian tới, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam được kỳ vọng tiếp tục đổi mới tư duy nghiên cứu, hướng đến các công trình có tác động thực tiễn và đóng góp trực tiếp cho chính sách. Nghiên cứu khoa học không chỉ nhằm công bố học thuật mà còn cần đưa ra giải pháp, dự báo xu hướng và hỗ trợ hoạch định chiến lược phát triển quốc gia.
Sự phối hợp giữa Bộ Khoa học và Công nghệ và Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam sẽ tập trung vào ba nội dung chính: triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu chiến lược phục vụ hoạch định chính sách, thúc đẩy nghiên cứu liên ngành giữa khoa học xã hội và công nghệ, và xây dựng đội ngũ trí thức khoa học xã hội có năng lực phản biện, tư duy độc lập và hội nhập quốc tế.
Trong bối cảnh mới, quốc gia nào hiểu rõ xã hội của mình sẽ có lợi thế phát triển bền vững hơn. Công nghệ và nguồn vốn có thể tiếp cận từ bên ngoài, nhưng tri thức về con người và xã hội Việt Nam phải được xây dựng từ nội lực trong nước, và Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục đảm nhận sứ mệnh quan trọng này trong tương lai.
