Chiều ngày 14/9/2021, tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam Huỳnh Thành Đạt cho biết, sau 16 năm áp dụng, việc sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ đã trở thành một yêu cầu cấp thiết trong xã hội. Một trong những vấn đề quan trọng, cấp thiết nhất được bàn luận trong phiên họp là vấn đề về việc thay đổi quyền đăng ký sáng chế tại Việt Nam.
Theo đại diện cơ quan soạn thảo, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Huỳnh Thành Đạt, nhu cầu cấp thiết phải thay đổi Luật SHTT ở Việt Nam là do Việt Nam không còn là quốc gia “sử dụng tài sản trí tuệ” thuần túy như ngày xưa nữa mà đang trên con đường phát triển, tiến đến trở thành quốc gia “tạo ra tài sản này phục vụ cho mô hình tăng trưởng theo chiều sâu”.
Một trong những điểm mới của bản sửa đổi lần này là việc đề xuất tổ chức nghiên cứu có quyền đăng ký sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí (là kết quả của nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước). Ngoài ra, trừ các tổ chức thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh thì các tổ chức trên khi được cấp văn bằng bảo hộ sẽ có quyền sở hữu.
Bộ trưởng Huỳnh Thành Đạt đã nêu rõ: “Quy định này sẽ tạo động lực khuyến khích các tổ chức chủ trì đăng ký xác lập quyền sở hữu công nghiệp với phần kết quả nghiên cứu có khả năng bảo hộ và thúc đẩy thương mại hóa đối tượng quyền sở hữu công nghệ đó.”
Ông Đạt cũng bảo vệ, củng cố cho góc nhìn của mình qua dẫn chứng luật của nhiều nước trên thế giới có quy định tương tự nhằm thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Tuy nhiên, để đạt được kết quả này, trước hết chúng ta cần phải sửa đổi, bổ sung lại một số văn bản quy phạm pháp luật có liên quan vốn đang còn mâu thuẫn với các bộ luật khác và gây khó khăn trong việc áp dụng trong thực tiễn.
Thay đổi quyền đăng ký sáng chế tại Việt Nam
Do vẫn còn một số thành viên Chính phủ Việt Nam đề nghị giữ nguyên quy định pháp luật hiện hành nên Ban soạn thảo đã thiết kế ra phương án 2 và trình xin ý kiến Quốc hội. Qua đó, quyền đăng ký sáng chế vẫn sẽ thuộc về tổ chức, cơ quan nhà nước được giao quyền là chủ đầu tư. Điều này sẽ đảm bảo nguyên tắc tài sản do Nhà nước đầu tư thuộc sở hữu của Nhà nước.
Dù vậy, trong trường hợp tổ chức, cơ quan nhà nước được giao quyền chủ đầu tư thực hiện quyền đăng ký và trở thành chủ văn bằng bảo hộ thì tổ chức, cơ quan đó cũng không có khả năng thương mại hóa đối tượng được bảo hộ do cơ quan quản lý nhà nước không có chức năng kinh doanh.
Lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết: “Giữ quy định như cũ không thúc đẩy được việc khai thác, thương mại hóa và làm cho giá trị đầu tư của nhà nước trở nên kém hiệu quả và quan trọng nhất là không thể ‘cởi trói’ để thúc đẩy nguồn lực đổi mới sáng tạo của cả nền kinh tế.”
Đại diện cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Hoàng Thanh Tùng cho biết, thường trực Ủy ban cơ bản nhất trí với phương án 1 của Chính phủ. Tuy nhiên, ông Tùng đề nghị Ban soạn thảo cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện phương án này theo hướng bổ sung, làm rõ “cơ chế phân chia hợp lý lợi ích giữa Nhà nước, cơ quan chủ trì và tác giả” để thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 20-NQ/TW.
Ngoài ra, không chỉ về vấn đề thay đổi quyền đăng ký sáng chế tại Việt Nam, Chính phủ cũng cần nghiên cứu mở rộng cơ chế giao quyền sở hữu tương tự đối với giống cây trồng, quyền tác giả và quyền liên quan nhằm cải thiện, xóa bỏ sự không đồng nhất, mâu thuẫn giữa các quy định của Luật Sở hữu trí tuệ về quyền đăng ký, sở hữu với kết quả của nhiệm vụ khoa học và công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước trong các luật hiện hành.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ Môi trường Lê Quang Huy cũng đồng ý với đề xuất của Chính phủ ở phương án 1. Theo đó, ông cho rằng nên giao quyền cho các tổ chức khoa học công nghệ bởi vì phương án này sẽ khuyến khích được sự sáng tạo của các tổ chức nghiên cứu. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng việc thay đổi này cần phải có sự xét duyệt, tính toán cẩn thận: “Nhưng cần tính toán kỹ, đảm bảo phù hợp với luật Khoa học và Công nghệ, Đa dạng sinh học Việt Nam và pháp luật liên quan”.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ nhấn mạnh rằng việc thay đổi là rất khó và cần tiếp tục xem xét cần thân, nhưng sự chuẩn bị của ban soạn thảo và thẩm tra sơ bộ của Ủy ban Pháp luật “rất công phu, kỹ lưỡng”. Do đó, dự án luật đã cơ bản thể chế hóa được chủ trương của Đảng, Nhà nước và phù hợp với Nghị quyết Trung ương 5, Khóa XII về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,…
Chủ tịch Quốc hội cho biết: “Tôi đồng tình với phương án 1 của Chính phủ, giao quyền đăng ký sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí là kết quả của nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước cho các tổ chức chủ trì nghiên cứu; nhưng cần phải hài hòa lợi ích giữa đơn vị chủ quản, lợi ích nhà nước và lợi ích tác giả.”
Sửa đổi bổ sung các điều khoản trong Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung 93 điều (trong đó bổ sung 12 điều, sửa đổi 81 điều) và bãi bỏ một điều, nâng tổng số điều của Luật Sở hữu trí tuệ sau khi sửa đổi lên 233 điều, thuộc 7 nhóm Chính sách đã được thông qua. Các chính sách đó bao gồm:
- Bảo đảm quy định rõ về tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn, chủ sở hữu quyền liên quan trong các trường hợp chuyển nhượng, chuyển giao quyền tác giả, quyền liên quan;
- Khuyến khích tạo ra, khai thác và phổ biến sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí được tạo ra từ ngân sách Nhà nước;
- Tạo thuận lợi cho quá trình thực hiện thủ tục đăng ký bản quyền tác giả, quyền liên quan, thủ tục xác lập quyền sở hữu công nghiệp;
- Bảo đảm mức độ thỏa đáng và cân bằng trong bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ;
- Tăng cường hiệu quả hoạt động hỗ trợ về sở hữu trí tuệ;
- Nâng cao hiệu quả của hoạt động bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ;
- Bảo đảm thi hành đầy đủ và nghiêm túc các cam kết quốc tế của Việt Nam về bảo hộ sở hữu trí tuệ trong quá trình hội nhập.
Theo người đứng đầu ngành Khoa học và Công nghệ, kế hoạch này được xây dựng nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 20 ngày 1/11/2012 của Hội nghị Trung ương 6 khóa XI về phát triển Khoa học và Công nghệ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở bối cảnh Việt Nam là nền kinh tế thị trường trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Nghị quyết có chủ trương: “Giao quyền sở hữu các kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước cho cơ quan chủ trì nhiệm vụ khoa học và công nghệ.”
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam sẽ được trình lên các đại biểu tại kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XV, khai mạc vào cuối tháng 10/2021.
(Theo VnExpress)
