Bộ Khoa học và Công nghệ đang đề xuất một thay đổi mang tính đột phá: coi quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) như một loại tài sản có thể định giá, thế chấp và huy động vốn, tương tự bất động sản hoặc chứng khoán. Đây là nội dung nổi bật trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ được Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội thẩm tra sơ bộ ngày 18/9.
Theo dự thảo, chủ sở hữu quyền SHTT sẽ có thể tự định giá tài sản chưa được ghi nhận trên sổ sách kế toán và đưa vào danh mục quản trị để phục vụ giao dịch thương mại, góp vốn hoặc huy động vốn. Chính phủ sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về giá trị các quyền đã được giao dịch hợp pháp, đồng thời ban hành phương pháp định giá để doanh nghiệp và cá nhân tham khảo.
Chính sách mới cũng hướng tới việc thí điểm thế chấp quyền SHTT để vay vốn, huy động vốn qua thị trường chứng khoán, phát triển sản phẩm bảo hiểm và các công cụ tài chính hiện đại. Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng điều này sẽ giúp Việt Nam tận dụng xu thế toàn cầu, nơi tài sản vô hình chiếm tới hơn 80% giá trị tại các nền kinh tế phát triển, thậm chí trên 90% đối với các doanh nghiệp trong nhóm S&P 500 của Mỹ.
Thứ trưởng Hoàng Minh nhấn mạnh, việc tài chính hóa SHTT sẽ thúc đẩy thị trường quyền sở hữu trí tuệ, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, uy tín sản phẩm quốc gia và tăng sức cạnh tranh kinh tế. Tuy nhiên, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp lưu ý rằng cơ chế định giá, quản trị rủi ro và sự đồng bộ với pháp luật dân sự, tài chính và ngân hàng cần được làm rõ để đảm bảo khả thi.
Trong các phát biểu gần đây, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cũng nhấn mạnh vai trò của thương mại hóa kết quả nghiên cứu, coi SHTT là động lực thu hút đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Ông khẳng định, một quốc gia muốn mạnh về công nghệ phải đồng thời mạnh về sở hữu trí tuệ, và Việt Nam cần tận dụng trí tuệ toàn cầu để đạt tăng trưởng bền vững.
Ngoài nội dung tài chính hóa quyền SHTT, dự thảo lần này còn sửa đổi 76 điều, bãi bỏ 8 điều, giữ nguyên 18 chương với tổng cộng 228 điều. Điểm mới đáng chú ý là mở rộng định nghĩa kiểu dáng công nghiệp sang cả sản phẩm phi vật lý trong môi trường số; cho phép sử dụng dữ liệu công khai hợp pháp để huấn luyện trí tuệ nhân tạo; và đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, tiến tới quản lý trực tuyến toàn trình.
Dự thảo cũng tăng cường biện pháp bảo vệ quyền, từ chống lạm dụng độc quyền đến giao thêm trách nhiệm cho Tòa án và Viện Kiểm sát, đồng thời siết chặt điều kiện hoạt động của các tổ chức trung gian như tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả và dịch vụ đại diện SHTT nhằm nâng cao minh bạch và bảo vệ tốt hơn lợi ích của tác giả, chủ sở hữu.
Theo kế hoạch, dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ sẽ được trình Quốc hội thảo luận và thông qua tại kỳ họp thứ 10 vào cuối năm nay.
