Trong bối cảnh đổi mới sáng tạo được xác định là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế, sở hữu trí tuệ ngày càng giữ vai trò trung tâm trong việc bảo vệ thành quả nghiên cứu và thúc đẩy thương mại hóa các kết quả khoa học. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít công trình nghiên cứu vẫn dừng lại ở các bài báo khoa học hoặc đề tài nghiệm thu mà chưa tạo được giá trị kinh tế do thiếu chiến lược bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ.
Đây cũng là nội dung trọng tâm được trao đổi tại khóa tập huấn “Sở hữu trí tuệ – Công cụ hữu hiệu thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong hoạt động nghiên cứu và thương mại hóa kết quả nghiên cứu”, diễn ra trong hai ngày 14 và 15/5/2026 tại Trường Đại học Xây dựng Hà Nội.
Chương trình do Cục Sở hữu trí tuệ phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội và Công ty Cổ phần Truyền thông Trường Thành tổ chức, thu hút hơn 160 nhà khoa học, giảng viên, cán bộ nghiên cứu và nhà quản lý tham dự.
Nghiên cứu khoa học chỉ thực sự có giá trị khi được bảo hộ và khai thác
Theo các chuyên gia, nhiều trường đại học và viện nghiên cứu tại Việt Nam đang có số lượng công trình khoa học ngày càng tăng. Tuy nhiên, tỷ lệ các kết quả nghiên cứu được chuyển thành sáng chế, chuyển giao công nghệ hoặc thương mại hóa vẫn còn khiêm tốn.
Một trong những nguyên nhân quan trọng là việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ chưa được quan tâm đúng mức ngay từ quá trình nghiên cứu.
Phát biểu tại chương trình, GS.TS Nguyễn Hoàng Giang, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, cho rằng việc đăng ký và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ không chỉ giúp bảo vệ thành quả của các nhà khoa học mà còn tạo nền tảng pháp lý để các kết quả nghiên cứu có thể được chuyển giao cho doanh nghiệp và đưa vào thực tiễn.
Theo ông, trong bối cảnh các trường đại học ngày càng được khuyến khích đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, sở hữu trí tuệ cần được xem là một phần trong chiến lược phát triển của mỗi cơ sở đào tạo, thay vì chỉ là thủ tục thực hiện sau khi nghiên cứu hoàn thành.
Sở hữu trí tuệ là cầu nối giữa phòng thí nghiệm và thị trường
Đồng quan điểm, TS. Trần Nam Tú, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin (Bộ Giáo dục và Đào tạo), nhấn mạnh rằng hiểu biết về sở hữu trí tuệ là yếu tố quyết định để một ý tưởng nghiên cứu có thể trở thành sản phẩm thương mại.
Theo ông, nhiều công trình khoa học có giá trị vẫn chưa được khai thác hiệu quả vì các nhà nghiên cứu thiếu kỹ năng tra cứu sáng chế, xây dựng bản mô tả sáng chế hoặc chưa hiểu đầy đủ về quy trình bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
Nếu không thực hiện bảo hộ kịp thời, kết quả nghiên cứu có thể bị mất tính mới hoặc không còn đủ điều kiện để đăng ký sáng chế, khiến cơ hội thương mại hóa bị thu hẹp đáng kể.
Chính vì vậy, việc trang bị kiến thức về sở hữu trí tuệ cần được thực hiện song song với hoạt động nghiên cứu, thay vì chỉ bắt đầu khi công trình đã hoàn thành.
Trang bị kỹ năng thực tiễn cho nhà khoa học
Trong khuôn khổ khóa tập huấn, các học viên được giới thiệu toàn diện về hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ, quy trình xác lập quyền cũng như các phương thức quản lý, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ.
Không chỉ dừng ở lý thuyết, chương trình còn tập trung vào các kỹ năng thực hành như tra cứu thông tin sáng chế, xây dựng chiến lược bảo hộ, quản lý danh mục tài sản trí tuệ và chuẩn bị hồ sơ đăng ký quyền sở hữu công nghiệp.
Thông qua các tình huống thực tế, các nhà khoa học và cán bộ nghiên cứu có cơ hội hiểu rõ hơn cách nhận diện các kết quả nghiên cứu có khả năng bảo hộ, đồng thời biết cách xây dựng lộ trình phù hợp để chuyển giao công nghệ hoặc hợp tác với doanh nghiệp.
Theo các chuyên gia, đây là những kỹ năng ngày càng cần thiết trong bối cảnh các trường đại học đang chuyển mạnh từ mô hình nghiên cứu hàn lâm sang mô hình đổi mới sáng tạo gắn với nhu cầu của thị trường.
Liên kết Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp để thúc đẩy đổi mới sáng tạo
Một nội dung đáng chú ý khác của chương trình là mô hình hợp tác giữa Nhà nước, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp nhằm hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ.
Theo đó, cơ quan quản lý nhà nước giữ vai trò xây dựng chính sách, hoàn thiện hành lang pháp lý và triển khai các chương trình hỗ trợ nghiên cứu, bảo hộ sở hữu trí tuệ.
Các trường đại học và viện nghiên cứu là nơi tạo ra tri thức, công nghệ, sáng chế và các kết quả nghiên cứu mới.
Trong khi đó, doanh nghiệp đóng vai trò tiếp nhận công nghệ, đầu tư phát triển sản phẩm và đưa các kết quả nghiên cứu ra thị trường thông qua hoạt động sản xuất, kinh doanh và thương mại hóa.
Các chuyên gia nhận định, chỉ khi ba chủ thể này phối hợp chặt chẽ, các thành quả nghiên cứu mới có thể tạo ra giá trị kinh tế và đóng góp hiệu quả cho sự phát triển của nền kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo.
Sở hữu trí tuệ ngày càng giữ vai trò chiến lược trong phát triển khoa học và công nghệ
Khóa tập huấn được tổ chức nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học, quản lý và khai thác tài sản trí tuệ trong các cơ sở giáo dục đại học và viện nghiên cứu, đồng thời phù hợp với định hướng phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ diễn ra ngày càng mạnh mẽ, quyền sở hữu trí tuệ không còn đơn thuần là công cụ bảo vệ sáng chế hay nhãn hiệu mà đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của các tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp.
Việc nâng cao nhận thức, hoàn thiện kỹ năng bảo hộ và xây dựng chiến lược khai thác tài sản trí tuệ sẽ giúp các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp Việt Nam rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường, gia tăng giá trị của các kết quả khoa học, đồng thời góp phần thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia phát triển theo hướng bền vững.
