Ngày 3/10 tại Hà Nội, Ban Chính sách và Chiến lược Trung ương phối hợp cùng Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức hội thảo “Khung pháp lý và chính sách về thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ – Động lực tăng trưởng kinh tế mới”. Sự kiện thu hút đông đảo đại diện cơ quan quản lý, giới chuyên gia và doanh nghiệp tham dự, trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ sang khai thác thương mại hóa mạnh mẽ hơn.
Phát biểu khai mạc, ông Phạm Đại Dương – Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Chính sách và Chiến lược Trung ương – nhấn mạnh rằng Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã xác định rõ vai trò then chốt của sở hữu trí tuệ trong nền kinh tế tri thức. Trong đó, “sáng kiến đột phá số 7” của Kế hoạch hành động thực thi Nghị quyết nêu rõ yêu cầu xây dựng cơ chế thuận lợi cho việc bảo hộ, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ, qua đó tăng cường liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.
Ông Dương khẳng định, sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ bảo vệ kết quả sáng tạo mà còn là cầu nối quan trọng đưa tri thức ra thị trường. Thông qua thương mại hóa, các phát minh và sáng chế có thể trở thành sản phẩm thương mại, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết Chính phủ đã giao Bộ chủ trì việc rà soát toàn diện hệ thống quy định liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ để kịp thời đề xuất các điều chỉnh cần thiết. Mục tiêu là hoàn thiện khung pháp lý, khuyến khích việc tạo ra và khai thác thương mại các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ, phù hợp với xu thế toàn cầu.
Theo ông Hoàng Minh, nhiều nền kinh tế lớn đã dịch chuyển trọng tâm từ việc chỉ bảo hộ sang thương mại hóa tài sản trí tuệ. Các ngành sử dụng nhiều quyền sở hữu trí tuệ tại Liên minh châu Âu đóng góp khoảng 47% GDP, tại Mỹ là 41% và Hàn Quốc khoảng 43%. Trung Quốc cũng đang phát triển thị trường tài chính dựa trên tài sản trí tuệ mạnh nhất thế giới, cho phép hàng chục nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận nguồn vốn thông qua hình thức thế chấp bằng sáng chế, nhãn hiệu, với tổng giá trị tín dụng lên đến hàng trăm tỷ nhân dân tệ mỗi năm.
Cùng với đó, đầu tư vào tài sản vô hình đang gia tăng nhanh chóng trên toàn cầu. Theo Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), trong giai đoạn 2008–2023, đầu tư vào tài sản vô hình tăng gần bốn lần so với tài sản hữu hình, chiếm khoảng 15% GDP tại Mỹ năm 2024. Điều này cho thấy tri thức và sáng tạo đang dần trở thành yếu tố cốt lõi trong tăng trưởng kinh tế hiện đại.
Tại Việt Nam, số lượng sáng chế và giải pháp hữu ích của người Việt tăng trung bình 11,7% mỗi năm giai đoạn 2014–2024, phản ánh tiềm năng sáng tạo dồi dào. Tuy nhiên, tỷ lệ thương mại hóa vẫn còn thấp do những hạn chế về định giá, chuyển giao và cơ chế tài chính. Nhiều quy định pháp lý hiện hành vẫn tập trung vào bảo hộ, chưa tạo hành lang đầy đủ để khai thác giá trị kinh tế của quyền sở hữu trí tuệ.
Dự thảo sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ sắp tới sẽ hướng tới việc hoàn thiện cơ chế định giá, chuyển nhượng và thế chấp tài sản trí tuệ, đồng thời khuyến khích sự hình thành các sàn giao dịch và tổ chức trung gian hỗ trợ thương mại hóa. Các quy định mới dự kiến sẽ được xây dựng dựa trên kinh nghiệm quốc tế, nhưng có điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam, nhằm đảm bảo tính khả thi và ổn định lâu dài.
Tại phần thảo luận, ông Lưu Hoàng Long – Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ – cùng các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp đã trao đổi về xu hướng quốc tế trong định giá và chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ, cũng như đề xuất các giải pháp tăng cường năng lực khai thác tài sản trí tuệ trong nước.
Các đại biểu thống nhất rằng thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ là mắt xích quan trọng để biến sáng tạo thành của cải vật chất. Một khung pháp lý mạnh, đồng bộ và minh bạch sẽ không chỉ giúp bảo vệ kết quả nghiên cứu của người Việt mà còn mở đường để chúng trở thành động lực phát triển kinh tế bền vững trong kỷ nguyên đổi mới sáng tạo.
