Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo tạo sinh đang khiến ngành công nghiệp âm nhạc toàn cầu bước vào giai đoạn được nhiều tổ chức đánh giá là “áp lực pháp lý lớn nhất trong lịch sử hiện đại”, khi các hệ thống AI ngày càng phụ thuộc mạnh mẽ vào dữ liệu âm nhạc để huấn luyện mô hình, đặt ra lo ngại về việc sử dụng trái phép tài sản trí tuệ quy mô lớn.
Tại Hàn Quốc, các hiệp hội đại diện quyền lợi nghệ sĩ và nhà sản xuất âm nhạc đã tiến hành thành lập một cơ chế phối hợp mới nhằm tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số. Liên minh này được xây dựng với mục tiêu giám sát, bảo vệ và đưa ra các chuẩn mực chung liên quan đến việc sử dụng dữ liệu âm nhạc trong các hệ thống AI.
Ngay sau khi ra mắt, tổ chức này đã đưa ra cảnh báo về nguy cơ các nền tảng AI sử dụng kỹ thuật thu thập dữ liệu tự động từ kho nội dung âm nhạc quy mô lớn mà không có sự cho phép của chủ sở hữu quyền. Theo các đại diện ngành, việc này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi kinh tế của nghệ sĩ mà còn đặt ra vấn đề về kiểm soát dữ liệu và tính minh bạch trong phát triển công nghệ.
Một trong những điểm được nhấn mạnh là yêu cầu các hoạt động huấn luyện AI liên quan đến âm nhạc phải đảm bảo nguyên tắc đồng thuận từ chủ sở hữu quyền, minh bạch nguồn dữ liệu đầu vào và thiết lập cơ chế chi trả hợp lý cho việc sử dụng tác phẩm.
Trong khi đó, tại Vương quốc Anh, các đề xuất chính sách liên quan đến việc cho phép AI khai thác dữ liệu theo cơ chế mặc định, trừ khi chủ sở hữu chủ động từ chối, đã vấp phải phản ứng mạnh từ giới sáng tạo. Các tổ chức trong ngành cho rằng mô hình này có thể tạo ra sự bất cân bằng, đặc biệt đối với các nghệ sĩ độc lập hoặc đơn vị nhỏ không có đủ nguồn lực để thực hiện các thủ tục pháp lý phức tạp nhằm bảo vệ tác phẩm.
Trước áp lực từ nhiều phía, các cơ quan quản lý tại Anh đã điều chỉnh lại định hướng chính sách, theo đó nhấn mạnh yêu cầu đảm bảo quyền kiểm soát dữ liệu của các chủ thể sáng tạo và cơ chế thù lao tương xứng khi tác phẩm được sử dụng trong quá trình huấn luyện AI.
Song song với đó, Liên minh Châu Âu tiếp tục thúc đẩy việc hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến trí tuệ nhân tạo, đặc biệt trong lĩnh vực nội dung sáng tạo. Các đề xuất đang được thảo luận tập trung vào việc nâng cao mức độ minh bạch của dữ liệu huấn luyện, tăng cường quyền cho chủ sở hữu tác phẩm trong việc kiểm soát việc sử dụng dữ liệu, cũng như yêu cầu gắn nhãn đối với các sản phẩm âm nhạc được tạo ra có sự hỗ trợ của AI nhằm bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng.
Các chuyên gia nhận định rằng những động thái đồng thời từ nhiều khu vực pháp lý lớn cho thấy xu hướng siết chặt quản lý việc sử dụng dữ liệu trong huấn luyện AI là tất yếu, đặc biệt trong các lĩnh vực có giá trị thương mại cao như âm nhạc.
Trong bối cảnh đó, ngành công nghiệp âm nhạc toàn cầu đang đứng trước yêu cầu phải thiết lập lại cơ chế bảo hộ quyền tác giả phù hợp với môi trường số mới, nhằm cân bằng giữa đổi mới công nghệ và bảo vệ giá trị sáng tạo của con người.
