Vải chín sớm Tân Yên được bảo hộ chỉ dẫn địa lý

Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00157 cho sản phẩm vải chín sớm “Tân Yên” theo Quyết định số 530/QĐ-SHTT ngày 18/9/2026. Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Ninh được giao tổ chức quản lý chỉ dẫn địa lý, qua đó xác lập cơ sở pháp lý để bảo vệ tên gọi và những đặc tính riêng của sản phẩm gắn với khu vực địa lý Tân Yên.

Vải chín sớm Tân Yên là sản phẩm nông nghiệp đã được trồng và tiêu thụ tại khu vực Tân Yên từ nhiều năm. Danh tiếng của sản phẩm ngày càng được củng cố khi vùng sản xuất hàng hóa tập trung được hình thành và mở rộng từ những năm 2000.

Từ thời điểm đó, diện tích trồng vải chín sớm tại địa phương duy trì xu hướng tăng trưởng ổn định, với mức tăng bình quân khoảng 10% mỗi năm.

Đặc điểm nhận diện của vải chín sớm Tân Yên

Vải chín sớm Tân Yên có đặc điểm màu sắc khá riêng biệt. Phần vỏ quả quanh cuống thường có màu đỏ hồng, trong khi khu vực chóp quả vẫn giữ màu vàng xanh.

Khi ăn, quả có vị ngọt kết hợp với vị chua vừa phải, tạo cảm giác hài hòa. Hàm lượng đường tổng số trong quả dao động từ 11,6% đến 15,6%, trong khi hàm lượng vitamin C đạt khoảng 12,7–24,1 mg/100 g.

Những đặc điểm về màu sắc, thời điểm thu hoạch và thành phần dinh dưỡng là những yếu tố góp phần tạo nên đặc tính riêng của sản phẩm vải chín sớm được trồng tại Tân Yên.

Điều kiện tự nhiên tác động đến chất lượng quả

Chất lượng đặc thù của vải chín sớm Tân Yên được hình thành từ sự kết hợp giữa giống vải U hồng với các yếu tố địa hình, khí hậu và thổ nhưỡng của khu vực.

Một trong những đặc điểm đáng chú ý của sản phẩm là thời điểm thu hoạch sớm, bắt đầu từ khoảng ngày 15/5 theo lịch dương. Trong điều kiện nền nhiệt tương đối mát, quá trình tích lũy sắc tố trên vỏ quả diễn ra chưa hoàn toàn tại thời điểm thu hoạch.

Điều này góp phần tạo nên đặc điểm màu đỏ hồng quanh cuống trong khi phần chóp quả có màu vàng xanh, giúp sản phẩm có hình thức dễ nhận diện.

Địa hình bán sơn địa của Tân Yên cũng tác động đến đặc điểm đất đai trong vùng. Quá trình rửa trôi bề mặt có ảnh hưởng đến hàm lượng kali trong đất, với hàm lượng K₂O tổng số trung bình khoảng 1,07%.

Kali có vai trò trong quá trình vận chuyển và tích lũy đường ở cây trồng. Vì vậy, điều kiện đất đai tại khu vực góp phần vào quá trình hình thành hàm lượng đường đặc trưng trong quả vải.

Bên cạnh đó, nền nhiệt tương đối mát trong giai đoạn quả phát triển có thể làm chậm quá trình phân hủy vitamin C. Nhờ vậy, quả duy trì được hàm lượng vitamin C tương đối cao, góp phần tạo vị chua vừa phải và cân bằng với vị ngọt.

Giống U hồng và thời điểm thu hoạch sớm

Sự kết hợp giữa giống vải U hồng và điều kiện sinh thái của khu vực là yếu tố quan trọng tạo nên những đặc điểm riêng của vải chín sớm Tân Yên.

Khác với những vùng vải có thời gian thu hoạch muộn hơn, sản phẩm Tân Yên được thu hoạch từ giữa tháng 5. Thời điểm này vừa tạo lợi thế về mùa vụ, vừa tác động đến quá trình phát triển màu sắc và thành phần hóa học của quả.

Đặc biệt, sự kết hợp giữa nền nhiệt, đặc điểm đất và thời điểm thu hoạch góp phần tạo nên quả vải có hàm lượng đường ở mức 11,6–15,6%, hàm lượng vitamin C từ 12,7–24,1 mg/100 g và hương vị đặc trưng với vị ngọt xen lẫn vị chua vừa.

Những yếu tố này tạo thành mối liên hệ giữa chất lượng sản phẩm và khu vực địa lý mang tên “Tân Yên”, là cơ sở quan trọng để sản phẩm được bảo hộ dưới hình thức chỉ dẫn địa lý.

Khu vực địa lý được bảo hộ

Khu vực địa lý của chỉ dẫn “Tân Yên” bao gồm xã Phúc Hòa, xã Tân Trung, xã Hợp Đức, xã Liên Sơn và thị trấn Cao Thượng thuộc huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang theo đơn vị hành chính trước ngày 1/7/2025.

Sau khi thực hiện việc sắp xếp đơn vị hành chính, các khu vực này tương ứng với xã Phúc Hòa, xã Nhã Nam và xã Tân Yên thuộc tỉnh Bắc Ninh.

Ranh giới khu vực địa lý được xác định theo bản đồ đã được UBND tỉnh Bắc Giang trước đây phê duyệt.

Việc cấp chỉ dẫn địa lý “Tân Yên” tạo cơ sở để quản lý việc sử dụng tên gọi đối với sản phẩm đáp ứng các điều kiện về nguồn gốc và đặc tính chất lượng. Đồng thời, cơ chế bảo hộ này góp phần duy trì danh tiếng của vải chín sớm Tân Yên, bảo vệ giá trị thương mại của sản phẩm và hỗ trợ phát triển vùng sản xuất hàng hóa tập trung trong thời gian tới.