Gần 5 năm sau khi Facebook chính thức đổi tên thành Meta Platforms nhằm hiện thực hóa tham vọng xây dựng “metaverse”, công ty vẫn chưa hoàn toàn giải quyết được những vấn đề pháp lý liên quan đến nhãn hiệu “Meta”. Mới đây, một diễn biến mới trước Cơ quan Sáng chế và Nhãn hiệu Hoa Kỳ (USPTO) tiếp tục cho thấy quyền đối với tên gọi này vẫn đang bị thách thức bởi Metaformers – một doanh nghiệp công nghệ quy mô nhỏ nhưng có lịch sử sử dụng tên thương mại từ nhiều năm trước.
Vụ việc không đơn thuần là tranh chấp giữa hai doanh nghiệp cùng sử dụng một tên gọi. Đây còn là ví dụ điển hình cho thấy việc xây dựng thương hiệu toàn cầu không đồng nghĩa với việc đương nhiên có quyền sở hữu nhãn hiệu tại mọi quốc gia hay trong mọi lĩnh vực kinh doanh. Đối với các doanh nghiệp đang thực hiện tái cấu trúc thương hiệu hoặc mở rộng hoạt động sang các lĩnh vực công nghệ mới, vụ việc của Meta tiếp tục là một bài học đáng chú ý về chiến lược bảo hộ tài sản sở hữu trí tuệ.
Việc đổi tên từ Facebook sang Meta không đồng nghĩa với việc sở hữu độc quyền nhãn hiệu
Tháng 10/2021, Facebook chính thức đổi tên tập đoàn thành Meta Platforms nhằm phản ánh định hướng phát triển metaverse và các công nghệ thực tế ảo, thực tế tăng cường trong tương lai.
Ngay sau khi công bố thương hiệu mới, Meta Platforms đã nhanh chóng nộp nhiều đơn đăng ký nhãn hiệu “Meta” tại Hoa Kỳ cũng như nhiều quốc gia khác. Tuy nhiên, quá trình này không diễn ra thuận lợi như kỳ vọng.
Không ít doanh nghiệp vốn đã sử dụng hoặc đăng ký các dấu hiệu chứa từ “Meta” trước đó đã phản đối hoặc khởi kiện. Một số tranh chấp được giải quyết thông qua đàm phán hoặc mua lại quyền sở hữu thương hiệu, khiến nhiều người cho rằng các rào cản pháp lý đã dần được tháo gỡ. Tuy nhiên, những diễn biến mới cho thấy quá trình bảo hộ nhãn hiệu của Meta Platforms vẫn chưa đi đến hồi kết.
Metaformers liên tiếp phản đối các đơn đăng ký của Meta Platforms
Một trong những đối thủ đáng chú ý nhất của Meta Platforms hiện nay là Metaformers – một doanh nghiệp công nghệ có trụ sở tại bang Virginia.
Sau khi một trong các đơn đăng ký nhãn hiệu của Meta Platforms được công bố trên Công báo Nhãn hiệu của USPTO, Metaformers đã nộp đơn phản đối vào đầu năm 2024. Trong khi thủ tục này vẫn đang được Hội đồng Xét xử và Kháng nghị Nhãn hiệu Hoa Kỳ (Trademark Trial and Appeal Board – TTAB) xem xét, Metaformers tiếp tục nộp thêm một đơn phản đối khác vào ngày 22/4/2026 đối với một đơn đăng ký khác của Meta Platforms.
Việc cùng lúc phản đối nhiều đơn đăng ký cho thấy Metaformers không chỉ muốn bảo vệ phạm vi quyền hiện có mà còn đang chủ động ngăn Meta Platforms mở rộng phạm vi bảo hộ đối với nhãn hiệu “Meta”.
Xét về quy mô, Metaformers khó có thể so sánh với Meta Platforms. Tuy nhiên, trong tranh chấp nhãn hiệu, yếu tố quyết định không phải giá trị vốn hóa thị trường hay quy mô doanh nghiệp mà là quyền ưu tiên, phạm vi sử dụng và khả năng gây nhầm lẫn theo quy định của pháp luật nhãn hiệu.
Lịch sử sử dụng nhãn hiệu có thể trở thành lợi thế của Metaformers
Một trong những điểm đáng chú ý của vụ việc là Metaformers cho biết doanh nghiệp đã sử dụng tên “Meta” trong hoạt động thương mại từ năm 2001.
Trong khi đó, Meta Platforms chỉ bắt đầu sử dụng tên gọi này sau khi đổi thương hiệu từ Facebook vào năm 2021.
Theo nguyên tắc của pháp luật nhãn hiệu Hoa Kỳ, quyền đối với nhãn hiệu không phải lúc nào cũng phát sinh từ thời điểm đăng ký. Trong nhiều trường hợp, việc sử dụng thực tế trong thương mại (first use in commerce) có thể tạo ra quyền ưu tiên đáng kể đối với chủ thể sử dụng trước.
Đáng chú ý hơn, chỉ khoảng ba tháng sau khi Meta Platforms công bố việc đổi tên, USPTO đã cấp đăng ký nhãn hiệu “Meta” cho Metaformers trong phạm vi hàng hóa và dịch vụ nhất định. Điều này khiến tranh chấp hiện nay trở nên phức tạp hơn nhiều so với các vụ việc thông thường khi cả hai bên đều có những cơ sở pháp lý nhất định để bảo vệ quyền của mình.
Khả năng gây nhầm lẫn sẽ là yếu tố quyết định của vụ kiện
Trong thực tiễn xét xử về nhãn hiệu tại Hoa Kỳ, việc hai doanh nghiệp cùng sử dụng một tên gọi không đồng nghĩa với việc luôn xảy ra hành vi xâm phạm.
Nhiều thương hiệu giống nhau vẫn có thể đồng thời tồn tại nếu hoạt động trong các lĩnh vực hoàn toàn khác biệt và người tiêu dùng không có khả năng nhầm lẫn về nguồn gốc thương mại. Ví dụ thường được viện dẫn là hai thương hiệu Delta, trong đó một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực hàng không còn doanh nghiệp kia sản xuất thiết bị vệ sinh và vòi nước.
Tuy nhiên, tình huống của Meta Platforms và Metaformers có sự khác biệt đáng kể.
Metaformers hoạt động trong các lĩnh vực như phát triển phần mềm, lưu trữ dữ liệu, hiện đại hóa hệ thống điện toán đám mây, tư vấn công nghệ thông tin, khai phá dữ liệu và nhiều dịch vụ máy tính khác. Đây đều là những lĩnh vực có sự giao thoa nhất định với hệ sinh thái công nghệ mà Meta Platforms đang phát triển.
Chính sự tương đồng về lĩnh vực kinh doanh khiến khả năng gây nhầm lẫn giữa hai doanh nghiệp trở thành vấn đề pháp lý trọng tâm mà TTAB sẽ phải xem xét.
Việc đổi thương hiệu quy mô lớn luôn tiềm ẩn rủi ro sở hữu trí tuệ
Vụ việc của Meta Platforms phản ánh một vấn đề mà nhiều doanh nghiệp lớn trên thế giới từng gặp phải: đổi tên thương hiệu không chỉ là quyết định về marketing mà còn là một dự án pháp lý có quy mô rất lớn.
Trước khi công bố thương hiệu mới, doanh nghiệp thường phải tiến hành tra cứu khả năng đăng ký nhãn hiệu tại hàng chục, thậm chí hàng trăm quốc gia; đánh giá nguy cơ xung đột với các quyền đã tồn tại; đồng thời xây dựng chiến lược xử lý nếu phát sinh tranh chấp.
Trong thực tế, không ít tập đoàn đa quốc gia đã phải mua lại quyền sở hữu nhãn hiệu từ các doanh nghiệp nhỏ, thay đổi phạm vi bảo hộ hoặc thậm chí sử dụng tên gọi khác tại một số thị trường do không thể đăng ký được nhãn hiệu như mong muốn.
Điều này cho thấy giá trị của một thương hiệu toàn cầu không chỉ nằm ở mức độ nổi tiếng mà còn phụ thuộc rất lớn vào việc doanh nghiệp có xây dựng được danh mục quyền sở hữu trí tuệ đầy đủ và thống nhất hay không.
Tham vọng metaverse suy giảm nhưng các vấn đề pháp lý vẫn còn kéo dài
Một yếu tố khiến vụ việc thu hút sự quan tâm là bối cảnh kinh doanh của Meta Platforms đã thay đổi đáng kể so với thời điểm đổi tên.
Khi công bố thương hiệu Meta, tập đoàn kỳ vọng metaverse sẽ trở thành nền tảng công nghệ chủ đạo của tương lai và đầu tư hàng chục tỷ USD vào lĩnh vực này. Tuy nhiên, sau nhiều năm phát triển, metaverse không đạt được tốc độ tăng trưởng như kỳ vọng, trong khi trọng tâm của ngành công nghệ toàn cầu đã chuyển mạnh sang trí tuệ nhân tạo (AI) và các mô hình ngôn ngữ lớn.
Mặc dù chiến lược kinh doanh đã có nhiều điều chỉnh, Meta Platforms vẫn tiếp tục sử dụng tên gọi Meta như thương hiệu tập đoàn. Điều đó đồng nghĩa với việc các tranh chấp liên quan đến nhãn hiệu này vẫn có ý nghĩa quan trọng đối với hình ảnh doanh nghiệp cũng như hoạt động kinh doanh trong dài hạn.
Từ góc độ sở hữu trí tuệ, một thương hiệu dù gắn với một chiến lược kinh doanh thành công hay chưa thành công vẫn cần được bảo vệ nếu doanh nghiệp tiếp tục sử dụng nó trong thương mại.
Kết quả của vụ việc có thể ảnh hưởng đến nhiều doanh nghiệp công nghệ
Hiện nay, các vụ phản đối đang được giải quyết trước Hội đồng Xét xử và Kháng nghị Nhãn hiệu Hoa Kỳ (TTAB). Meta Platforms phải tiếp tục đưa ra lập luận và chứng cứ nhằm bảo vệ các đơn đăng ký của mình trước những phản đối từ Metaformers.
Mặc dù chưa thể dự đoán kết quả cuối cùng, vụ việc nhiều khả năng sẽ được giới chuyên môn theo dõi sát bởi nó liên quan đến nhiều nguyên tắc quan trọng của pháp luật nhãn hiệu, bao gồm quyền ưu tiên do sử dụng trước, phạm vi bảo hộ của nhãn hiệu, khả năng gây nhầm lẫn và việc các doanh nghiệp cùng tồn tại với các dấu hiệu tương tự trong lĩnh vực công nghệ.
Ở góc độ rộng hơn, tranh chấp giữa Meta Platforms và Metaformers cho thấy ngay cả những tập đoàn công nghệ lớn nhất thế giới cũng không nằm ngoài các quy tắc cơ bản của pháp luật sở hữu trí tuệ. Quy mô doanh nghiệp, giá trị thương hiệu hay vị thế trên thị trường không thể thay thế các điều kiện pháp lý về quyền ưu tiên và khả năng phân biệt của nhãn hiệu. Đối với các doanh nghiệp đang xây dựng hoặc tái định vị thương hiệu, đây tiếp tục là minh chứng rằng chiến lược sở hữu trí tuệ cần được chuẩn bị song hành với chiến lược kinh doanh ngay từ giai đoạn đầu, thay vì chỉ được xem xét sau khi thương hiệu đã được công bố rộng rãi.
