Tại buổi gặp gỡ các startup trong lĩnh vực Sở hữu trí tuệ nhân tạo (AI) tại Vietnam ngày 16/01/2026, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng đã chia sẻ nhiều quan điểm quan trọng về bản chất và vai trò của startup trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Thông điệp xuyên suốt là startup không phải để tối ưu mô hình cũ mà để tìm ra mô hình hoàn toàn mới.
Startup là tổ chức đi tìm mô hình mới
Theo Bộ trưởng, nhiều người thường nhầm lẫn giữa startup và doanh nghiệp truyền thống. Doanh nghiệp được tạo ra để tối ưu mô hình đã biết và vận hành ổn định, trong khi startup tồn tại để tìm kiếm mô hình chưa từng có.
Quan điểm này tương đồng với nhận định của Paul Graham (Y Combinator) rằng startup là công ty được thiết kế để tăng trưởng nhanh, và của Steve Blank rằng startup là tổ chức tạm thời nhằm tìm kiếm mô hình kinh doanh có thể lặp lại và mở rộng. Khi tìm được mô hình, startup sẽ chuyển hóa thành doanh nghiệp; nếu không, nó sẽ tự đào thải.
Startup chấp nhận sai nhanh, doanh nghiệp tránh sai
Doanh nghiệp thường xây dựng chiến lược dài hạn, kiểm soát rủi ro và vận hành theo KPI, trong khi startup hoạt động dựa trên thử nghiệm và học hỏi liên tục. Sai lầm trong doanh nghiệp là lỗi, nhưng sai lầm trong startup là dữ liệu để cải tiến.
Quan điểm này được củng cố bởi Reid Hoffman (LinkedIn) với nhận định rằng nếu không thấy xấu hổ với phiên bản đầu tiên của sản phẩm thì có nghĩa là đã ra mắt quá muộn. Startup cần chấp nhận thử – sai nhanh để rút kinh nghiệm.
Startup khai thác rủi ro thay vì né tránh
Bộ trưởng nhấn mạnh rằng doanh nghiệp tập trung vào hiệu quả và ổn định, còn startup tồn tại ở những khu vực chưa rõ ràng về công nghệ, thị trường và khách hàng. Startup đặt câu hỏi “có cách hoàn toàn khác không”, trong khi doanh nghiệp hỏi “làm thế nào để làm tốt hơn cái đang có”.
Trong môi trường nhiều biến động, startup không cần chiến lược dài hạn như doanh nghiệp mà cần vấn đề thật, khách hàng thật và giá trị đủ lớn để theo đuổi.
Tốc độ chuyển hướng là sức mạnh cốt lõi
Startup có lợi thế lớn hơn doanh nghiệp ở khả năng chuyển hướng nhanh, thay đổi nhanh và chấp nhận thử nghiệm. Doanh nghiệp lớn thường vận hành chậm và khó thay đổi do cấu trúc tổ chức phức tạp.
Theo Bộ trưởng, nếu startup sợ sai như doanh nghiệp thì sẽ mất đi lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất của mình.
Khả năng chịu cô đơn quyết định sự tồn tại
Startup thường phải đối mặt với sự hoài nghi trong giai đoạn đầu: không ai tin tưởng, không có khách hàng và không có bảo đảm thành công. Vì vậy, khả năng chịu cô đơn và kiên trì theo đuổi ý tưởng là yếu tố quan trọng.
Cô đơn được xem là dấu hiệu của sự khác biệt, bởi nếu quá nhiều người nghĩ giống nhau thì cơ hội đổi mới sẽ không còn.
Khách hàng đầu tiên quan trọng hơn vốn
Bộ trưởng nhấn mạnh rằng điều startup cần nhất không phải là vốn mà là khách hàng đầu tiên sẵn sàng trả tiền. Đây là bằng chứng cho thấy vấn đề tồn tại thực sự và mô hình có giá trị.
Khách hàng đầu tiên cũng là người đồng hành, giúp mở ra dữ liệu, tri thức và thị trường cho startup phát triển.
Startup thay đổi một lát cắt nhỏ nhưng tạo tác động lớn
Startup không cần thay đổi toàn bộ ngành hay thế giới mà chỉ cần giải quyết một vấn đề nhỏ nhưng đủ sâu và đủ đau. Nếu lát cắt đó đúng, thị trường lớn sẽ tự hình thành.
Thành công của startup không nằm ở tầm nhìn quá xa mà ở khả năng đi sâu vào một vấn đề cụ thể và giải quyết triệt để.
Thất bại là một dạng hiểu biết mới
Startup giống như nghiên cứu khoa học, phải thử nghiệm nhiều lần để tìm ra giải pháp. Thất bại không đáng sợ nếu mỗi lần thất bại đều mang lại hiểu biết mới.
Theo Bộ trưởng, hiểu chính mình nhanh hơn là chìa khóa giúp startup phát triển bền vững.
Startup cần kiên nhẫn 3–5 năm trước khi cất cánh
Startup không thể tăng trưởng nhanh ngay từ đầu. Giai đoạn 3–5 năm đầu thường là thời gian xây nền tảng, thử nghiệm và hoàn thiện mô hình trước khi tăng trưởng mạnh.
Sự kiên nhẫn và quyết tâm theo đuổi đến cùng được xem là yếu tố quyết định để startup thành công trong dài hạn.
