Chính phủ Việt Nam đang triển khai sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ với định hướng trọng tâm là biến các kết quả nghiên cứu khoa học, sáng chế và sáng tạo thành tài sản có thể giao dịch, nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển nền kinh tế tri thức.
Dự án sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ được trình lên Quốc hội với mục tiêu chuyển đổi cách tiếp cận từ “bảo vệ quyền” sang “tài sản hóa” và “thương mại hóa” các kết quả nghiên cứu. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, đây là bước ngoặt quan trọng để đưa quyền sở hữu trí tuệ trở thành công cụ cạnh tranh chiến lược cho doanh nghiệp và quốc gia.
Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh rằng sở hữu trí tuệ cần được xem là nguồn lực kinh tế thực sự, có thể định giá, mua bán và giao dịch trên thị trường. Việc này không chỉ giúp hình thành thị trường tài sản trí tuệ mạnh mà còn đưa trí tuệ, sáng tạo con người trở thành động lực phát triển chủ đạo của nền kinh tế Việt Nam.
Hướng tới nền kinh tế dựa trên tài sản trí tuệ
Tại các quốc gia phát triển, tài sản vô hình như quyền sở hữu trí tuệ chiếm tới 70–80% tổng giá trị tài sản doanh nghiệp. Riêng tại Mỹ, con số này vượt 90% trong nhóm các công ty S&P 500. Việt Nam, theo Bộ Khoa học và Công nghệ, đang bước vào giai đoạn cần ưu tiên phát triển tài sản trí tuệ để tạo ra giá trị gia tăng mới và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.
Dự thảo luật lần này tập trung vào việc tạo cơ chế để các kết quả nghiên cứu khoa học, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp hay thương hiệu có thể được định giá và khai thác thương mại. Chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ sẽ được phép tự xác định giá trị, lập danh mục tài sản riêng và quản trị độc lập, ngay cả khi giá trị đó chưa được ghi nhận trong sổ kế toán.
Chính sách hỗ trợ và ưu tiên chiến lược
Chính phủ đề xuất nhiều chính sách đột phá để khuyến khích tạo ra và khai thác thương mại các nhóm quyền sở hữu trí tuệ. Nhà nước sẽ hỗ trợ định giá, quản lý, chuyển giao và chia sẻ quyền sở hữu trí tuệ; đồng thời ưu tiên mua lại các quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến an ninh quốc gia và phát triển kinh tế – xã hội trọng yếu.
Ngoài ra, dự thảo cũng đặt mục tiêu phát triển hệ sinh thái sở hữu trí tuệ quốc gia, khuyến khích tổ chức và cá nhân đầu tư vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Các cơ chế này nhằm hình thành một thị trường sở hữu trí tuệ năng động, nơi các sáng chế và công trình nghiên cứu có thể trở thành hàng hóa giao dịch có giá trị thực.
Sở hữu trí tuệ – “vũ khí mềm” trong cạnh tranh toàn cầu
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, xu hướng toàn cầu hiện nay coi sáng chế và nhãn hiệu là “vũ khí mềm” giúp các doanh nghiệp kiểm soát công nghệ và thị trường. Nhiều quốc gia đã xây dựng mô hình khai thác tài sản trí tuệ thông qua định giá, cấp phép hoặc giao dịch trên sàn chuyên biệt, tạo ra nguồn thu lớn và thúc đẩy đổi mới sáng tạo liên tục.
Dự thảo sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ của Việt Nam hướng tới việc hiện thực hóa mục tiêu tương tự: phát triển thị trường tài sản trí tuệ, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm quốc gia, đồng thời củng cố vị thế cạnh tranh của nền kinh tế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Khi được thông qua, luật mới được kỳ vọng sẽ mở ra giai đoạn phát triển mới cho hoạt động đổi mới sáng tạo ở Việt Nam, nơi trí tuệ con người không chỉ được bảo hộ mà còn trở thành động lực kinh tế thực sự.
