Trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển nhanh chóng, Đan Mạch đang trở thành quốc gia tiên phong ở châu Âu khi đề xuất sửa đổi luật bản quyền để bảo vệ con người khỏi các sản phẩm deepfake – những bản sao kỹ thuật số mô phỏng khuôn mặt, giọng nói và cơ thể người thật một cách chân thực.
Chính phủ Đan Mạch thông báo sẽ bổ sung quyền “sở hữu bản quyền đối với đặc điểm cá nhân” – bao gồm khuôn mặt, giọng nói và hình thể – vào luật bản quyền, sở hữu trí tuệ hiện hành. Đây được xem là bước đi đầu tiên ở châu Âu nhằm thiết lập hàng rào pháp lý chống lại việc sử dụng hình ảnh và danh tính con người trong môi trường kỹ thuật số mà không có sự đồng ý.
Theo kế hoạch, Bộ Văn hóa Đan Mạch sẽ trình dự thảo sửa đổi luật để lấy ý kiến trước kỳ nghỉ hè và đệ trình lên Quốc hội vào mùa thu. Dự luật này nhận được sự ủng hộ rộng rãi của các đảng phái chính trị, với khoảng 90% nghị sĩ bày tỏ đồng thuận.
Quyền kiểm soát diện mạo và giọng nói
Theo định nghĩa trong đề xuất, “deepfake” là hình ảnh hoặc âm thanh kỹ thuật số có độ chân thực cao, mô phỏng lại diện mạo hoặc giọng nói của một người. Khi được thông qua, luật mới sẽ cho phép cá nhân tại Đan Mạch yêu cầu các nền tảng trực tuyến gỡ bỏ nội dung deepfake được chia sẻ mà không có sự cho phép của họ. Ngoài ra, quy định cũng áp dụng với các “bản mô phỏng kỹ thuật số chân thực” về màn trình diễn của nghệ sĩ, đồng thời mở đường cho việc yêu cầu bồi thường thiệt hại khi bị xâm phạm.
Bộ trưởng Văn hóa Jakob Engel-Schmidt khẳng định: “Mỗi người đều có quyền đối với cơ thể, giọng nói và khuôn mặt của mình. Con người không thể bị biến thành bản sao kỹ thuật số để phục vụ cho những mục đích không được họ đồng ý.”
Giới hạn và chế tài
Tuy mở rộng phạm vi bảo vệ cá nhân, dự luật vẫn bảo lưu ngoại lệ cho các tác phẩm châm biếm và nhại lại (parody, satire), vốn là một phần hợp pháp của tự do sáng tạo nghệ thuật. Tuy nhiên, nếu các nền tảng công nghệ không tuân thủ việc gỡ bỏ hoặc xử lý nội dung deepfake vi phạm, họ có thể phải đối mặt với mức phạt nghiêm khắc, thậm chí có thể bị xử lý ở cấp độ Liên minh châu Âu.
Tác động tiềm năng và ảnh hưởng khu vực
Động thái này được kỳ vọng sẽ trở thành mô hình mẫu cho các quốc gia châu Âu khác. Đan Mạch dự định tận dụng nhiệm kỳ Chủ tịch luân phiên EU sắp tới để chia sẻ sáng kiến này với các nước thành viên, nhằm thúc đẩy một khung pháp lý thống nhất về quyền nhân thân trong thời đại AI.
Sự thay đổi trong luật bản quyền của Đan Mạch phản ánh xu thế mới trong quản trị công nghệ – nơi ranh giới giữa sáng tạo kỹ thuật số và quyền con người ngày càng mờ nhạt. Bằng cách khẳng định “quyền đối với chính hình hài và giọng nói của mình”, Đan Mạch đang đặt nền tảng cho một tương lai nơi danh tính cá nhân được bảo vệ chặt chẽ hơn trước sức mạnh của trí tuệ nhân tạo.
