Ngày 16/8/2025, tại Đại hội Đảng bộ Bộ KH&CN lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, Đoàn đại biểu Đảng bộ Cục Sở hữu trí tuệ (SHTT), do đồng chí Lưu Hoàng Long, Bí thư Đảng ủy, Cục trưởng Cục SHTT dẫn đầu, đã trình bày tham luận “Sở hữu trí tuệ – Công cụ cạnh tranh quốc gia”. Tham luận nhấn mạnh vai trò của SHTT trong phát triển kinh tế – xã hội và đổi mới sáng tạo (ĐMST).
Vai trò của SHTT
- Tài sản trí tuệ dẫn dắt cạnh tranh: Tài sản vô hình (phần mềm, dữ liệu, quyền SHTT) tăng trưởng 4,1%/năm, vượt xa tài sản hữu hình, chiếm 90% vốn hóa S&P 500 (khoảng 80 nghìn tỷ USD).
- Thương mại hóa tài sản trí tuệ: Chuyển từ bảo vệ quyền sang tài sản hóa, thị trường hóa kết quả nghiên cứu, gắn với công cụ tài chính, AI, cấp phép mở, quỹ bằng sáng chế.
- Nâng cao năng lực quốc gia: SHTT là động lực thúc đẩy ĐMST, quyết định vị thế cạnh tranh toàn cầu.
Thành tựu nhiệm kỳ 2020-2025
- Hoàn thiện pháp luật: Luật SHTT (sửa đổi) năm 2022 và các văn bản hướng dẫn được ban hành.
- Xử lý đơn đăng ký: Tiếp nhận 741.000 đơn, xử lý 928.100 đơn, cấp 239.000 văn bằng bảo hộ, tăng 31,5-43,1% so với nhiệm kỳ trước.
- Giải quyết tồn đọng: Xóa đơn tồn đọng hơn 20 năm, sớm 2 năm so với mục tiêu Nghị quyết 100/QH15.
- Hội nhập quốc tế: Gia nhập Hiệp ước Budapest, ký 22 thỏa thuận song phương, 5 thỏa thuận đa phương, đóng góp vào các FTA thế hệ mới.
- Bảo hộ đặc sản: Thúc đẩy chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận.
Thách thức
- Hạn chế thương mại hóa: Sáng chế của người Việt còn ít, khai thác thương mại chưa hiệu quả.
- Nguồn lực hạn chế: Nhân sự, hạ tầng CNTT, cơ chế tài chính chưa đáp ứng nhu cầu.
- Chuyển đổi số: Tiến trình chưa đồng bộ, hỗ trợ bảo hộ quyền ở nước ngoài còn hạn chế.
Mục tiêu nhiệm kỳ 2025-2030
- Xây dựng hệ sinh thái thị trường SHTT: Gắn với chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
- Chỉ tiêu cụ thể:
- Sáng chế: Tăng trưởng đơn và bằng độc quyền 16-18%/năm, 8-10% được khai thác thương mại.
- Giải pháp hữu ích: Đạt 6.500 đơn/3.035 bằng của người Việt.
- Kiểu dáng công nghiệp: Đạt 14.420 đơn/8.376 bằng của người Việt.
- Giải pháp đồng bộ:
- Hoàn thiện pháp luật phù hợp thông lệ quốc tế.
- Phát triển hạ tầng CNTT, ứng dụng AI và dữ liệu lớn.
- Đẩy mạnh thương mại hóa, khuyến khích doanh nghiệp, viện, trường tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
- Đào tạo nhân lực chất lượng cao về quản trị, khai thác SHTT.
- Hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và SMEs.
Đề xuất, kiến nghị
- Ban hành Nghị quyết về SHTT: Bộ Chính trị cần có Nghị quyết/Chỉ thị riêng, khẳng định vai trò SHTT trong chiến lược phát triển đất nước.
- Cơ chế phối hợp liên ngành: Thành lập cơ quan đầu mối quản lý, thực thi quyền SHTT, đặc biệt trên môi trường số.
- Đầu tư hạ tầng: Dành ít nhất 20% ngân sách cho hạ tầng CNTT, dữ liệu SHTT.
- Phân cấp, phân quyền: Giải quyết vấn đề biên chế, khuyến khích doanh nghiệp tham gia thương mại hóa.
Đánh giá từ lãnh đạo
Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng đánh giá cao tham luận, đồng tình với đề xuất về Nghị quyết SHTT, nhấn mạnh cần cơ quan đầu mối thống nhất thực thi quyền, đầu tư mạnh cho hạ tầng CNTT, và khuyến khích các Đảng bộ học hỏi cách tiếp cận của Cục SHTT.
Kết luận
Tham luận của Cục SHTT khẳng định vai trò chiến lược của SHTT trong phát triển kinh tế và ĐMST, đề xuất các giải pháp cụ thể để xây dựng hệ sinh thái thị trường tài sản trí tuệ, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2045.
