Hợp tác với WIPO thúc đẩy giáo dục sở hữu trí tuệ trong trường phổ thông: Đặt nền móng cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tương lai

Trong bối cảnh kinh tế tri thức và công nghệ số phát triển mạnh mẽ, sở hữu trí tuệ ngày càng được nhìn nhận không chỉ như một công cụ pháp lý bảo vệ thành quả sáng tạo, mà còn là động lực cốt lõi cho tăng trưởng bền vững và năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhiều quốc gia có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phát triển đã sớm đưa giáo dục sở hữu trí tuệ vào trường phổ thông, giúp thế hệ trẻ hình thành nhận thức rằng mỗi ý tưởng đều có giá trị và cần được tôn trọng, bảo vệ.

Đối với Việt Nam, với lực lượng hơn 20 triệu thanh niên năng động và sáng tạo, giáo dục đổi mới sáng tạo, sở hữu trí tuệ và khởi nghiệp ngay từ cấp phổ thông được xem là yêu cầu cấp thiết nhằm chuyển hóa tiềm năng thành sức mạnh quốc gia. Việc hình thành sớm văn hóa sáng tạo có trách nhiệm sẽ là nền tảng để nuôi dưỡng đội ngũ doanh nhân, nhà sáng chế và nhà khoa học trong tương lai.

Định hướng này phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cũng như Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Hai Nghị quyết đã xác lập rõ mục tiêu nâng cao tư duy sáng tạo, năng lực số và kỹ năng đổi mới sáng tạo cho học sinh, đồng thời tạo hành lang chính sách để tích hợp giáo dục sở hữu trí tuệ vào chương trình giáo dục quốc gia ở nhiều cấp độ.

Trên cơ sở đó, Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) đã chủ động phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, các tổ chức, doanh nghiệp giáo dục và một số trường phổ thông triển khai nhiều hoạt động thiết thực trong năm 2025. Các hoạt động này bao gồm hội thảo chuyên đề, ngày hội đổi mới sáng tạo, tọa đàm với lãnh đạo Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) và chuỗi sự kiện trong khuôn khổ Hội thảo quốc tế về giáo dục sở hữu trí tuệ dành cho khu vực ASEAN.

Hội thảo quốc tế tổ chức tại Hà Nội cuối tháng 11/2025 đã thu hút hơn 90 đại biểu, trong đó có các chuyên gia WIPO, nhà hoạch định chính sách, chuyên gia giáo dục và giáo viên phổ thông từ nhiều quốc gia ASEAN. Bên cạnh việc chia sẻ kinh nghiệm xây dựng chương trình giảng dạy và tài liệu của WIPO, hội thảo còn tổ chức các phiên thực hành thiết kế bài giảng và tham quan mô hình FABLAB tại Trường THCS & THPT Tạ Quang Bửu, qua đó cho thấy tiềm năng triển khai mạnh mẽ giáo dục đổi mới sáng tạo và sở hữu trí tuệ trong trường học Việt Nam.

Đáng chú ý, trong khuôn khổ hội thảo, Cục Sở hữu trí tuệ và WIPO đã đồng tổ chức cuộc họp cấp cao về phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với giáo dục sở hữu trí tuệ. Cuộc họp tập trung trao đổi kinh nghiệm từ mô hình Atal Innovation Mission (AIM) của Ấn Độ – một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quy mô lớn dành cho học sinh phổ thông, với mạng lưới hàng nghìn phòng lab sáng tạo và hàng triệu dự án do học sinh thực hiện. Việt Nam được xác định là một trong những đối tác ưu tiên để nghiên cứu khả năng áp dụng và nhân rộng mô hình này.

Từ các trao đổi chuyên sâu, phía Việt Nam đã đề xuất thí điểm xây dựng các “IP Labs” hoặc phòng lab sáng tạo tại trường phổ thông, như một bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa các cam kết hợp tác với WIPO. Đây cũng là hướng triển khai phù hợp để đưa giáo dục sở hữu trí tuệ gắn chặt với thực hành đổi mới sáng tạo, thay vì chỉ dừng ở kiến thức lý thuyết.

Nhìn về dài hạn, với sự đồng hành của WIPO Academy thông qua các chương trình dành cho thanh thiếu niên và giáo viên, cùng sự hỗ trợ kỹ thuật từ mô hình AIM và quyết tâm chính trị thể hiện trong các Nghị quyết của Đảng, Việt Nam có cơ sở để xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bắt đầu từ trường phổ thông. Khi học sinh sớm ý thức được giá trị của ý tưởng và cách bảo vệ, khai thác tài sản trí tuệ, nền tảng cho một văn hóa sở hữu trí tuệ toàn xã hội sẽ dần được hình thành, góp phần đưa Việt Nam hội nhập sâu hơn vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo khu vực và toàn cầu.