Ngày 6/8/2025, Hội thảo “Thương mại hóa sáng chế – Thực trạng và Giải pháp” được tổ chức tại Hà Nội, trong khuôn khổ Dự án do JICA tài trợ, thu hút hơn 40 đại biểu trực tiếp và 200 đại biểu trực tuyến từ các Bộ, ngành, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu. Hội thảo nhằm thúc đẩy thương mại hóa sáng chế, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và đề xuất giải pháp phù hợp với Việt Nam.
Thực trạng thương mại hóa sáng chế tại Việt Nam
- Tăng trưởng tích cực: Số đơn đăng ký sáng chế tăng 12%/năm, văn bằng bảo hộ tăng 13%.
- Hạn chế:
- Tỷ lệ sáng chế chuyển hóa thành sản phẩm/dịch vụ còn thấp, chưa đạt kỳ vọng.
- Chủ sở hữu sáng chế phần lớn là nước ngoài.
- Yêu cầu chuyển giao, cấp phép sáng chế của người Việt còn hạn chế.
- Điểm nghẽn:
- Thiếu nhân sự chuyên trách và năng lực đánh giá giá trị thương mại của sáng chế.
- Khó tìm thị trường và đối tác khai thác.
- Cơ chế khuyến khích thương mại hóa chưa thực sự hiệu quả.
- Mục tiêu chiến lược: Theo Nghị quyết 57-NQ/TW, đến 2030, 8-10% sáng chế phải được khai thác thương mại.
Kinh nghiệm từ Nhật Bản
Ông Kentaro Takaoka (INPIT) chia sẻ mô hình hệ sinh thái SHTT của Nhật Bản:
- Tư vấn trực tiếp: Hỗ trợ miễn phí cho SMEs tại 47 tỉnh thành.
- Chuyên gia chiến lược: Hỗ trợ startup, mở rộng kinh doanh quốc tế, bảo vệ bí mật thương mại.
- Chương trình tăng tốc: IPAS (startup) và iAca (viện, trường) giúp ý tưởng vượt giai đoạn khó khăn.
- Hỗ trợ tài chính: Trợ cấp chi phí nộp đơn SHTT ở nước ngoài.
- Khảo sát SHTT: Thu thập dữ liệu định lượng về vòng đời tài sản trí tuệ, đảm bảo chính xác, bảo mật.
Giải pháp từ Việt Nam
TS. Nguyễn Trung Dũng (BK Holdings) nhấn mạnh vai trò trường đại học trong ĐMST:
- Vượt “thung lũng chết”: Mô hình Tổ chức Chuyển giao công nghệ (TTO) kết nối nghiên cứu cơ bản với phát triển sản phẩm.
- Tăng cường hợp tác: Kết nối viện, trường với doanh nghiệp để đưa sáng chế ra thị trường.
Đề xuất giải pháp
- Hoàn thiện chính sách:
- Xây dựng cơ chế khuyến khích thương mại hóa hiệu quả.
- Hỗ trợ tài chính cho SMEs và viện, trường khi đăng ký, khai thác sáng chế.
- Phát triển nhân lực:
- Đào tạo chuyên gia đánh giá giá trị và tiềm năng thương mại của sáng chế.
- Tăng cường nhân sự chuyên trách về SHTT.
- Xây dựng hệ sinh thái:
- Thiết lập cơ sở dữ liệu SHTT và hệ thống khảo sát chuyên nghiệp.
- Ứng dụng AI, công nghệ số để hỗ trợ đánh giá và khai thác sáng chế.
- Hợp tác quốc tế:
- Học hỏi mô hình Nhật Bản, đặc biệt về tư vấn, hỗ trợ tài chính và khảo sát SHTT.
- Tăng cường liên kết với các tổ chức quốc tế để mở rộng thị trường.
Kết luận
Hội thảo cung cấp bức tranh toàn cảnh về thực trạng và giải pháp thương mại hóa sáng chế, nhấn mạnh vai trò của hệ sinh thái ĐMST, hợp tác quốc tế và công nghệ số. Với các giải pháp đồng bộ, thương mại hóa sáng chế sẽ trở thành động lực tăng trưởng kinh tế, góp phần thực hiện Chiến lược SHTT đến 2030.
