Sau gần 5 năm theo đuổi vụ tranh chấp bản quyền ca khúc Giấc mơ trưa, nhạc sĩ Giáng Son đã giành chiến thắng tại tòa. Đối với chị, đây không chỉ là hành trình bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp đối với tác phẩm của mình mà còn là cuộc đấu tranh để khẳng định danh dự và uy tín của một người sáng tác.
Ngày 26/6, Tòa án Nhân dân Hà Nội tuyên nhạc sĩ Giáng Son thắng kiện trong vụ tranh chấp bản quyền với BH Media. Vụ việc bắt nguồn từ năm 2021, khi nữ nhạc sĩ đăng tải bản ghi Giấc mơ trưa do ca sĩ Khánh Linh thể hiện lên kênh YouTube cá nhân nhưng bất ngờ nhận thông báo vi phạm bản quyền từ hệ thống Content ID liên quan đến chính tác phẩm của mình.
“Có lúc kiệt sức nhưng chưa từng nghĩ đến việc bỏ cuộc”
Chia sẻ về quãng thời gian theo đuổi vụ kiện, Giáng Son cho biết đây là hành trình nhiều áp lực và tiêu tốn không ít thời gian, công sức. Tuy nhiên, chị chưa bao giờ nghĩ đến việc từ bỏ.
Một trong những nguồn động viên lớn nhất đối với nữ nhạc sĩ là sự đồng hành của Nguyễn Vĩnh Tiến, đồng tác giả phần lời của Giấc mơ trưa. Theo chị, sự sát cánh của người đồng sáng tác giúp chị có thêm niềm tin để tiếp tục theo đuổi vụ việc đến cùng.
Giáng Son cho biết mục tiêu của chị không chỉ là đòi lại quyền lợi hợp pháp đối với tác phẩm mà còn là bảo vệ uy tín cá nhân. Trong quá trình tranh chấp, phía BH Media từng tổ chức họp báo và đưa ra những quan điểm mà chị cho rằng đã ảnh hưởng đến hình ảnh cũng như danh dự của mình.
Bên cạnh đó, chị ghi nhận sự hỗ trợ đáng kể từ Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam trong các vấn đề pháp lý, bao gồm việc thuê luật sư và chi trả nhiều chi phí liên quan. Dù vậy, điều khiến chị tiếc nuối nhất là khoảng thời gian kéo dài nhiều năm lẽ ra có thể dành cho sáng tác và các dự án nghệ thuật mới.
Rút yêu cầu bồi thường để khép lại vụ việc
Ban đầu, nữ nhạc sĩ từng yêu cầu bồi thường 1 tỷ đồng liên quan đến tổn thất về danh dự và uy tín. Tuy nhiên, chị quyết định rút yêu cầu này để đẩy nhanh quá trình xét xử.
Theo Giáng Son, việc chứng minh thiệt hại cụ thể trong những vụ việc như vậy là rất khó khăn. Tòa án yêu cầu các căn cứ rõ ràng về mức độ thiệt hại hoặc lợi ích mà bên bị kiện thu được, trong khi những dữ liệu này không dễ tiếp cận.
Ngoài ra, dù chịu nhiều áp lực tinh thần trong suốt quá trình tranh chấp, chị không có hồ sơ điều trị hay kết luận y khoa liên quan. Vì vậy, việc tiếp tục theo đuổi yêu cầu bồi thường có thể kéo dài thêm nhiều năm mà chưa chắc đem lại kết quả tương xứng.
Theo nữ nhạc sĩ, điều quan trọng hơn cả là có được một phán quyết rõ ràng để công chúng hiểu đúng bản chất của vụ việc.
Bản quyền âm nhạc tại Việt Nam: Luật không thiếu, vấn đề nằm ở việc tuân thủ
Từ trải nghiệm thực tế, Giáng Son cho rằng hệ thống pháp luật về bản quyền âm nhạc tại Việt Nam hiện tương đối đầy đủ. Theo chị, khó khăn lớn nhất nằm ở ý thức tuân thủ của một số đơn vị khai thác và sử dụng nội dung.
Nữ nhạc sĩ cho rằng trong vụ việc của mình đã xuất hiện những hành vi sử dụng và chuyển giao bản ghi mà không có sự cho phép của các chủ thể có quyền liên quan. Điều này dẫn đến việc chính tác giả lại bị đánh dấu vi phạm bản quyền đối với tác phẩm của mình trên nền tảng số.
Đối với BH Media, chị nhận định đây là doanh nghiệp hoạt động chuyên nghiệp trong lĩnh vực nội dung số, quản lý nhiều kênh nghệ sĩ và có quan hệ hợp tác với YouTube. Vì vậy, theo quan điểm của chị, các quy định về quyền tác giả và quyền liên quan là những vấn đề mà doanh nghiệp này phải nắm rõ.
Những bất cập của hệ thống Content ID
Một trong những điểm được Giáng Son nhấn mạnh là cơ chế hoạt động của hệ thống Content ID trên YouTube.
Theo chị, hệ thống này có xu hướng ưu tiên xác lập quyền cho đơn vị đăng tải nội dung trước. Điều đó có thể dẫn đến tình huống nghịch lý khi chính tác giả hoặc chủ sở hữu hợp pháp đăng tải tác phẩm sau lại bị nhận cảnh báo vi phạm bản quyền.
Nữ nhạc sĩ cho rằng các nền tảng số cần có cơ chế xác minh quyền sở hữu chặt chẽ hơn, thay vì chỉ dựa vào thứ tự đăng tải nội dung như hiện nay.
Kinh nghiệm sau vụ kiện: Nghệ sĩ cần chủ động bảo vệ quyền của mình
Sau vụ việc, Giáng Son cho biết chị dành nhiều thời gian hơn để tìm hiểu các quy định liên quan đến khai thác tác phẩm trên môi trường số.
Hiện toàn bộ các sáng tác của chị đều được bảo hộ thông qua VCPMC. Với những sản phẩm do chính mình sáng tác và sản xuất, chị sở hữu cả quyền tác giả lẫn quyền liên quan. Trong những trường hợp khác, quyền liên quan có thể thuộc về ca sĩ, nhà sản xuất hoặc các đối tác theo thỏa thuận.
Từ kinh nghiệm cá nhân, nữ nhạc sĩ cho rằng nhiều nghệ sĩ thường ngại kiện tụng vì phải bỏ ra quá nhiều thời gian, công sức và chi phí. Tuy nhiên, khi quyền lợi bị xâm phạm nghiêm trọng, việc sử dụng các công cụ pháp lý là cần thiết. Chị cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tham khảo ý kiến chuyên môn và có đội ngũ luật sư đủ năng lực trước khi khởi kiện.
Giáng Son kỳ vọng phán quyết của tòa án sẽ góp phần nâng cao ý thức tôn trọng bản quyền trong lĩnh vực âm nhạc số. Theo chị, các đơn vị khai thác nội dung cần chủ động rà soát và xử lý những tài sản sở hữu trí tuệ không thuộc quyền sở hữu của mình để hạn chế các tranh chấp tương tự trong tương lai.
Về nhạc sĩ Giáng Son và ca khúc Giấc mơ trưa
Giáng Son (tên thật Tạ Thị Giáng Son, sinh năm 1975) là con gái của nhạc sĩ Hoàng Kiều và nghệ sĩ chèo Bích Ngọc. Chị từng tham gia các nhóm nhạc Exotica, Du Ca và 5 Dòng Kẻ trước khi tập trung cho sự nghiệp sáng tác và giảng dạy.
Ca khúc Giấc mơ trưa ra mắt năm 2005 và nhanh chóng trở thành một trong những sáng tác nổi bật nhất của chị. Theo chia sẻ trước đây của nữ nhạc sĩ, bài hát đã mang lại nguồn thu bản quyền lên tới hàng trăm triệu đồng trong suốt gần hai thập kỷ khai thác.
Vụ kiện liên quan đến Giấc mơ trưa được xem là một trong những tranh chấp bản quyền âm nhạc đáng chú ý tại Việt Nam trong những năm gần đây, đồng thời đặt ra nhiều vấn đề về quản lý quyền tác giả trên môi trường số và cơ chế xác lập quyền sở hữu nội dung trên các nền tảng trực tuyến.
