Việt Nam vừa ghi nhận những bước tiến quan trọng trong quản lý trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu với việc thông qua Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi (“Luật SHTT sửa đổi”) và Luật Trí tuệ nhân tạo (“Luật AI”) vào tháng 12/2025. Trước đây, không có quy định ngoại lệ nào cho việc sử dụng dữ liệu liên quan đến AI, khiến doanh nghiệp đối mặt với rủi ro dân sự, hành chính và hình sự đáng kể.
Với các thay đổi pháp lý mới, các doanh nghiệp số hóa sách và sử dụng dữ liệu cho đào tạo AI tại Việt Nam hiện có những cơ hội tuân thủ mới, đồng thời cần đáp ứng các nghĩa vụ pháp lý chặt chẽ.
Các điểm chính của Luật SHTT sửa đổi và Luật AI
- Ngoại lệ cho đào tạo AI (Hiệu lực từ 1/4/2026)
Khoản 7.5 Luật SHTT sửa đổi mở ra ngoại lệ về quyền tác giả, cho phép sử dụng văn bản và dữ liệu đã được công bố hợp pháp, công khai cho nghiên cứu khoa học, thử nghiệm và đào tạo AI, với điều kiện không gây tổn hại phi lý đến quyền lợi hợp pháp của chủ sở hữu. Ngoại lệ này vẫn cần các quy định hướng dẫn tiếp theo của Chính phủ. - Yêu cầu liên quan theo Luật AI (Hiệu lực từ 1/3/2026)
- Hành vi bị cấm (Điều 7.3): Cấm thu thập, xử lý hoặc sử dụng dữ liệu phát triển, đào tạo, thử nghiệm hoặc vận hành AI vi phạm luật sở hữu trí tuệ. Mọi hoạt động AI phải tuân thủ ngoại lệ mới và các quy định sắp ban hành.
- Yêu cầu kiểm tra và lưu trữ (Điều 28): Doanh nghiệp phải duy trì hồ sơ kỹ thuật, nhật ký kiểm toán, dữ liệu đào tạo và các tài liệu liên quan để cơ quan chức năng có thể thanh tra, điều tra và xác định trách nhiệm.
Chiến lược tuân thủ và khuyến nghị
- Ghi chép nguồn và tình trạng bản quyền: Chỉ sử dụng tác phẩm công bố hợp pháp, công khai, thuộc phạm vi cho phép. Lưu hồ sơ nguồn dữ liệu và quyền sở hữu để minh chứng tuân thủ.
- Chuẩn bị tài liệu kỹ thuật và nhật ký kiểm toán: Lưu giữ chi tiết nguồn gốc dữ liệu, cách sử dụng và quy trình đào tạo AI để đáp ứng thanh tra hoặc kiểm toán.
- Tuân thủ luật bảo vệ dữ liệu và an ninh thông tin: Không chỉ tuân thủ SHTT và AI, mà còn cần bảo đảm bảo mật dữ liệu nhà nước và thông tin cá nhân.
- Theo dõi hướng dẫn pháp lý mới: Chuẩn bị cập nhật chính sách nội bộ và quy trình vận hành khi có các văn bản hướng dẫn hoặc quy định chi tiết từ cơ quan chức năng.
Kết luận
Các cập nhật pháp lý tại Việt Nam mở ra cơ hội rõ ràng cho các nhà phát triển AI và công nghệ số hóa sách. Tuy nhiên, hiệu quả thực tiễn của các ngoại lệ mới sẽ phụ thuộc vào các quy định hướng dẫn tiếp theo. Doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch thận trọng, ưu tiên minh bạch, lưu trữ hồ sơ đầy đủ và sẵn sàng đáp ứng nghĩa vụ tuân thủ mới. Bằng cách này, các doanh nghiệp có thể khai thác tiềm năng AI mà giảm thiểu rủi ro pháp lý và uy tín trong bối cảnh pháp luật đang thay đổi nhanh chóng.
