Việc chia sẻ ebook, file PDF hay scan sách lên mạng xã hội đang trở thành hoạt động phổ biến trên môi trường số. Tuy nhiên, theo dự thảo Nghị định mới do Bộ Công an đề xuất, hành vi số hóa và phát tán trái phép sách in dưới dạng điện tử có thể bị xử phạt hành chính.
Điều đáng chú ý là không chỉ các trường hợp bán ebook kiếm lời mới có nguy cơ vi phạm. Ngay cả việc tự scan sách rồi đăng tải miễn phí hoặc gửi cho nhiều người khác khi chưa được sự đồng ý của tác giả hoặc nhà xuất bản cũng có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền tác giả.
Theo quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ, cả sách in và sách điện tử đều thuộc đối tượng được bảo hộ bản quyền. Chủ sở hữu có quyền kiểm soát việc sao chép, phân phối và truyền đạt tác phẩm đến công chúng. Vì vậy, việc tự ý chuyển đổi sách giấy thành file điện tử để chia sẻ trên Internet có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền khai thác thương mại của tác giả và đơn vị phát hành.
Nhiều người cho rằng chia sẻ miễn phí thì không vi phạm. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng không nằm ở việc có thu lợi nhuận hay không, mà là việc sử dụng tác phẩm có được sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả hay không.
Một số trường hợp vẫn có thể chia sẻ hợp pháp, chẳng hạn khi đã được tác giả hoặc nhà xuất bản đồng ý, hoặc sử dụng ebook thông qua các nền tảng đã mua bản quyền đầy đủ.
Ngoài ra, người dùng cũng cần lưu ý rằng ngay cả các tác phẩm đã thuộc phạm vi công cộng vẫn có thể phát sinh quyền sở hữu trí tuệ đối với phiên bản xuất bản mới. Ví dụ, một ấn bản mới của Truyện Kiều có thêm phần minh họa, chú thích hoặc thiết kế dàn trang riêng vẫn có thể được bảo hộ bản quyền đối với các yếu tố sáng tạo đó.
Bên cạnh ebook tiếng Việt, nhiều website hiện còn tự dịch truyện nước ngoài từ Trung Quốc, Nhật Bản hoặc Hàn Quốc rồi đăng tải miễn phí. Tuy nhiên, do Việt Nam là thành viên của Công ước Berne, các tác phẩm nước ngoài vẫn được bảo hộ quyền tác giả tại Việt Nam. Điều này đồng nghĩa việc tự ý dịch và đăng tải tác phẩm khi chưa được phép vẫn có thể bị xem là hành vi xâm phạm bản quyền.
Trong bối cảnh cơ quan quản lý đang siết chặt kiểm soát vi phạm bản quyền trên môi trường số, xu hướng xử lý các hoạt động chia sẻ ebook “lậu” và nội dung số trái phép được dự báo sẽ ngày càng mạnh hơn trong thời gian tới.
