Một tranh chấp nhãn hiệu mới tại Hoa Kỳ đang thu hút sự quan tâm của giới sở hữu trí tuệ khi Middle-earth Enterprises – đơn vị quản lý quyền khai thác thương mại đối với các tác phẩm của J.R.R. Tolkien – phản đối việc đăng ký nhãn hiệu “Rivendell Media” của National Gay Marketing Corporation. Vụ việc không chỉ liên quan đến một trong những địa danh nổi tiếng nhất trong vũ trụ The Lord of the Rings mà còn đặt ra nhiều vấn đề pháp lý đáng chú ý về quyền ưu tiên, sử dụng trước trong thương mại và giới hạn bảo hộ đối với các yếu tố hư cấu đã trở thành biểu tượng văn hóa đại chúng.
Khác với nhiều tranh chấp nhãn hiệu truyền thống, vụ việc lần này không phải là cuộc đối đầu giữa hai doanh nghiệp cùng phát triển một thương hiệu mới. Một bên là chủ sở hữu danh mục quyền sở hữu trí tuệ gắn với một trong những tác phẩm văn học nổi tiếng nhất thế giới; bên còn lại là một doanh nghiệp đã sử dụng tên “Rivendell Media” trong hoạt động kinh doanh từ cuối những năm 1970. Chính sự giao thoa giữa quyền đối với tác phẩm sáng tạo và quyền phát sinh từ việc sử dụng nhãn hiệu trong thương mại khiến vụ việc trở thành một trong những tranh chấp đáng chú ý của pháp luật nhãn hiệu Hoa Kỳ.
“Rivendell Media” vấp phải sự phản đối từ chủ sở hữu quyền đối với The Lord of the Rings
Ngày 10/12/2024, National Gay Marketing Corporation nộp đơn đăng ký nhãn hiệu “Rivendell Media” tại Cơ quan Sáng chế và Nhãn hiệu Hoa Kỳ (USPTO).
Trong quá trình thẩm định, đơn đăng ký gặp một số yêu cầu sửa đổi về mặt kỹ thuật nhưng không bị từ chối vì xung đột với các quyền liên quan đến The Lord of the Rings. Sau khi hoàn tất các yêu cầu của USPTO, đơn đăng ký được công bố trên Công báo Nhãn hiệu vào tháng 10/2025 để các chủ thể có quyền tiến hành phản đối nếu cho rằng việc đăng ký có thể ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Ngay sau khi đơn được công bố, Middle-earth Enterprises LLC đã nộp đơn phản đối lên Hội đồng Xét xử và Kháng nghị Nhãn hiệu Hoa Kỳ (TTAB). Theo lập luận của doanh nghiệp này, việc một tổ chức khác đăng ký và sử dụng dấu hiệu “Rivendell Media” có thể khiến công chúng hiểu nhầm rằng thương hiệu có mối liên hệ, được cấp phép hoặc được bảo trợ bởi chủ sở hữu các quyền đối với The Lord of the Rings.
Đây là lập luận khá phổ biến trong các vụ phản đối đăng ký nhãn hiệu, đặc biệt khi dấu hiệu được xin bảo hộ trùng hoặc tương tự với những tên gọi đã nổi tiếng trên phạm vi toàn cầu.
“Rivendell” là tài sản nổi tiếng nhưng quyền nhãn hiệu vẫn phải dựa trên nguyên tắc sử dụng trong thương mại
Không có nhiều tranh cãi về việc “Rivendell” là một trong những địa danh mang tính biểu tượng nhất trong thế giới Trung Địa (Middle-earth) do J.R.R. Tolkien sáng tạo.
Trong các tác phẩm như The Hobbit và The Lord of the Rings, Rivendell được mô tả là vùng đất của tộc Elf, đồng thời là nơi diễn ra nhiều sự kiện quan trọng trong toàn bộ cốt truyện. Sau thành công của loạt tiểu thuyết và các bộ phim chuyển thể, tên gọi Rivendell đã trở nên quen thuộc đối với hàng triệu người hâm mộ trên toàn thế giới.
Middle-earth Enterprises hiện sở hữu nhiều đăng ký nhãn hiệu liên quan đến các nhân vật, địa danh và yếu tố của vũ trụ Tolkien, trong đó có các đăng ký đối với dấu hiệu “Rivendell”. Điều này giúp doanh nghiệp có cơ sở pháp lý để kiểm soát việc khai thác thương mại những yếu tố gắn với thương hiệu The Lord of the Rings.
Tuy nhiên, trong pháp luật nhãn hiệu Hoa Kỳ, việc một thuật ngữ xuất hiện trong tác phẩm văn học nổi tiếng không đồng nghĩa với việc chủ sở hữu mặc nhiên có quyền độc quyền trong mọi lĩnh vực kinh doanh. Quyền nhãn hiệu chủ yếu được xác lập và duy trì thông qua việc sử dụng dấu hiệu trong hoạt động thương mại đối với hàng hóa hoặc dịch vụ cụ thể.
Chính nguyên tắc này khiến vụ việc trở nên phức tạp hơn nhiều so với các tranh chấp thông thường.
Lịch sử sử dụng gần 50 năm của Rivendell Media có thể tạo nên lợi thế pháp lý đáng kể
Điểm đáng chú ý nhất của vụ việc nằm ở yếu tố thời gian sử dụng trong thương mại.
Theo hồ sơ vụ việc, National Gay Marketing Corporation được thành lập từ năm 1979 và đã sử dụng tên “Rivendell Media” trong nhiều thập kỷ để cung cấp dịch vụ quảng cáo cho các ấn phẩm và doanh nghiệp hướng đến cộng đồng LGBTQ+.
Trong khi đó, mặc dù “Rivendell” đã xuất hiện trong các tác phẩm của Tolkien từ nhiều thập kỷ trước, phần lớn các đăng ký nhãn hiệu của Middle-earth Enterprises chỉ được xác lập nhiều năm sau đó nhằm phục vụ việc khai thác thương mại các sản phẩm, dịch vụ và hoạt động cấp phép.
Theo nguyên tắc “first use in commerce” của pháp luật Hoa Kỳ, quyền đối với nhãn hiệu không chỉ phụ thuộc vào thời điểm đăng ký mà còn gắn chặt với thời điểm dấu hiệu được sử dụng thực tế trong hoạt động thương mại.
Nếu Rivendell Media chứng minh được việc sử dụng liên tục, công khai và hợp pháp tên gọi này từ năm 1979 đối với các dịch vụ quảng cáo, đây có thể trở thành yếu tố quan trọng khi TTAB đánh giá phạm vi quyền của các bên.
Điều này cũng phản ánh sự khác biệt cơ bản giữa quyền tác giả đối với tác phẩm sáng tạo và quyền đối với nhãn hiệu. Một nhân vật, địa danh hay tên gọi nổi tiếng trong văn học không tự động tạo ra độc quyền tuyệt đối trong lĩnh vực nhãn hiệu nếu chưa đáp ứng các điều kiện sử dụng theo quy định của pháp luật nhãn hiệu.
Khả năng gây nhầm lẫn và làm suy giảm giá trị thương hiệu sẽ là trọng tâm xem xét
Bên cạnh vấn đề quyền ưu tiên, TTAB nhiều khả năng sẽ xem xét hai vấn đề pháp lý quan trọng khác là khả năng gây nhầm lẫn (likelihood of confusion) và nguy cơ làm suy giảm giá trị của nhãn hiệu nổi tiếng (trademark dilution).
Middle-earth Enterprises có thể lập luận rằng người tiêu dùng khi nhìn thấy tên “Rivendell Media” sẽ liên tưởng ngay đến thế giới Trung Địa và cho rằng doanh nghiệp này có quan hệ thương mại với chủ sở hữu quyền đối với The Lord of the Rings. Nếu lập luận này được chứng minh bằng các yếu tố như mức độ nổi tiếng của nhãn hiệu, phạm vi quảng bá hay nhận thức của người tiêu dùng, đây sẽ là cơ sở quan trọng để phản đối việc đăng ký.
Ngược lại, National Gay Marketing Corporation có thể cho rằng thương hiệu của mình đã tồn tại độc lập trong gần nửa thế kỷ mà không gây ra sự nhầm lẫn đáng kể trên thị trường. Việc hai thương hiệu cùng tồn tại trong thời gian dài có thể được sử dụng như một chứng cứ cho thấy khả năng nhầm lẫn trên thực tế không lớn như phía phản đối nhận định.
Ngoài ra, phạm vi dịch vụ của Rivendell Media chủ yếu tập trung vào quảng cáo và truyền thông, trong khi các hoạt động khai thác thương mại của Middle-earth Enterprises thường gắn với xuất bản, điện ảnh, trò chơi, hàng hóa lưu niệm và cấp phép thương mại. Mức độ tương đồng giữa các lĩnh vực kinh doanh cũng sẽ là một yếu tố quan trọng trong quá trình đánh giá.
Vụ việc phản ánh giới hạn của quyền đối với các thương hiệu văn hóa nổi tiếng
Trong nhiều năm qua, các chủ sở hữu quyền đối với những thương hiệu giải trí lớn như The Lord of the Rings, Star Wars, Harry Potter hay các nhân vật của Disney thường chủ động mở rộng phạm vi bảo hộ nhãn hiệu nhằm kiểm soát hoạt động khai thác thương mại.
Tuy nhiên, các doanh nghiệp này vẫn phải tuân thủ những nguyên tắc chung của pháp luật nhãn hiệu. Mức độ nổi tiếng của tác phẩm không đồng nghĩa với việc có thể ngăn cản mọi chủ thể khác sử dụng một dấu hiệu tương tự trong mọi lĩnh vực. Các cơ quan có thẩm quyền vẫn phải cân nhắc nhiều yếu tố như phạm vi hàng hóa, dịch vụ, lịch sử sử dụng, quyền ưu tiên, khả năng gây nhầm lẫn và lợi ích công cộng trước khi đưa ra quyết định.
Thực tiễn tại Hoa Kỳ cũng từng ghi nhận nhiều trường hợp các thương hiệu nổi tiếng không thành công trong việc phản đối hoặc hủy bỏ quyền của những doanh nghiệp đã sử dụng hợp pháp các dấu hiệu tương tự từ nhiều năm trước. Điều đó cho thấy quyền sở hữu trí tuệ, dù có giá trị rất lớn, vẫn không phải là quyền tuyệt đối.
Kết quả của vụ việc có thể tạo thêm hướng dẫn cho các tranh chấp giữa quyền tác giả và quyền nhãn hiệu
Theo thủ tục của TTAB, National Gay Marketing Corporation phải nộp bản trả lời đối với đơn phản đối trong thời hạn luật định. Nếu không thực hiện đúng thời hạn, đơn đăng ký có thể bị coi là từ bỏ. Sau giai đoạn này, các bên sẽ tiếp tục trao đổi chứng cứ và lập luận trước khi TTAB đưa ra quyết định.
Dù kết quả cuối cùng vẫn chưa thể dự đoán, vụ việc được đánh giá có thể mang lại thêm những hướng dẫn quan trọng về cách áp dụng pháp luật trong các tranh chấp giữa quyền đối với tác phẩm văn học nổi tiếng và quyền nhãn hiệu phát sinh từ quá trình sử dụng lâu dài trong thương mại.
Ở góc độ rộng hơn, tranh chấp giữa Middle-earth Enterprises và National Gay Marketing Corporation cho thấy việc xây dựng và bảo vệ thương hiệu không chỉ phụ thuộc vào mức độ nổi tiếng của một tác phẩm hay một cái tên. Trong hệ thống pháp luật nhãn hiệu, lịch sử sử dụng thực tế, quyền ưu tiên và khả năng phân biệt trên thị trường vẫn là những yếu tố có ý nghĩa quyết định khi cơ quan có thẩm quyền xem xét phạm vi bảo hộ của một nhãn hiệu.
