Trong những năm gần đây, việc đăng ký nhãn hiệu tại Trung Quốc trở nên khó khăn hơn đáng kể. Các quy định về “căn cứ từ chối tuyệt đối” theo Điều 10.1.7 và 10.1.8 của Trademark Law of the People’s Republic of China đang được áp dụng ngày càng chặt chẽ, khiến nhiều thương hiệu – kể cả những tên từng được chấp nhận trước đây – nay bị từ chối.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam đang xuất khẩu hoặc có kế hoạch mở rộng sang thị trường Trung Quốc, đây là xu hướng không thể xem nhẹ.
88% kháng nghị bị bác: Cơ hội “lật ngược thế cờ” rất thấp
Theo số liệu từ China National Intellectual Property Administration (CNIPA), riêng năm 2024 có hơn 26.000 vụ kháng nghị liên quan đến nhãn hiệu bị từ chối vì “gây hiểu nhầm”. Tuy nhiên, khoảng 88% trong số đó bị giữ nguyên quyết định từ chối.
Điều này cho thấy một thực tế quan trọng: nếu nhãn hiệu đã bị từ chối theo căn cứ tuyệt đối, khả năng được chấp thuận lại thông qua kháng nghị là rất thấp.
Vì sao nhãn hiệu bị từ chối?
Hai nhóm lý do chính đang được cơ quan Trung Quốc áp dụng nghiêm ngặt:
1. Gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng
Nhãn hiệu có thể bị từ chối nếu khiến công chúng hiểu sai về:
- Chất lượng sản phẩm
- Xuất xứ
- Công dụng
- Hiệu quả sức khỏe
Ví dụ, một doanh nghiệp dược sử dụng cụm từ mang ý nghĩa “tăng cường chức năng tiêu hóa” làm nhãn hiệu đã bị coi là quảng cáo quá mức, hàm ý công dụng điều trị chưa được chứng minh.
2. Ảnh hưởng tiêu cực đến trật tự xã hội hoặc giá trị công cộng
Các yếu tố dễ bị “soi” gồm:
- Từ ngữ liên quan đến quân đội
- Biểu tượng quốc gia
- Cụm từ gợi liên tưởng đến cơ quan nhà nước
- Nội dung mang tính nhạy cảm xã hội
Thậm chí, những từ tiếng Anh tưởng như trung tính như “CORE” cũng bị từ chối trong nhiều hồ sơ gần đây với lý do có thể gây “ảnh hưởng xã hội tiêu cực” – trong khi trước năm 2022, các nhãn hiệu tương tự vẫn được chấp nhận.
Điều này cho thấy cách diễn giải luật đang thay đổi.
Dùng nhãn hiệu bị từ chối có bị phạt không?
Về nguyên tắc, việc sử dụng nhãn hiệu vi phạm Điều 10 vẫn có thể bị xử phạt hành chính, bao gồm:
- Phạt tiền
- Buộc chấm dứt sử dụng
Mặc dù số vụ xử lý chưa nhiều (dưới 200 vụ toàn quốc từ 2019–2025), xu hướng gần đây cho thấy cơ quan chức năng sẵn sàng can thiệp hơn, đặc biệt trong các ngành:
- Thực phẩm
- Dược phẩm
- Đồ chơi trẻ em
- Thiết bị gia dụng
- Thuốc lá
Doanh nghiệp Việt xuất khẩu vào các lĩnh vực này cần đặc biệt thận trọng.
Doanh nghiệp Việt nên làm gì?
1. Đánh giá rủi ro trước khi nộp đơn
Trước khi đăng ký, cần tự hỏi:
- Yếu tố dễ gây hiểu nhầm có thật sự cần thiết?
- Có chứa yếu tố địa lý, thành phần, công dụng không?
- Nhãn hiệu dùng lâu dài hay chỉ cho chiến dịch ngắn hạn?
Việc đánh giá sớm giúp tránh mất thời gian và chi phí kháng nghị.
2. Tra cứu kỹ và tham khảo chuyên gia địa phương
Cơ quan Trung Quốc thường không giải thích chi tiết lý do từ chối. Vì vậy, kinh nghiệm thực tiễn của luật sư hoặc đại diện sở hữu trí tuệ tại Trung Quốc là yếu tố then chốt.
3. Thu hẹp phạm vi sản phẩm nếu cần
Nếu nhãn hiệu có nguy cơ bị cho là gây hiểu nhầm, việc điều chỉnh danh mục hàng hóa để phù hợp sát hơn với bản chất sản phẩm có thể giúp tăng cơ hội được chấp nhận.
4. Cân nhắc kỹ trước khi kháng nghị
Với tỷ lệ thất bại lên tới 88%, không phải trường hợp nào cũng nên theo đuổi đến cùng.
Ngoài chi phí, doanh nghiệp còn phải lưu ý rằng quyết định kháng nghị tại Trung Quốc được công khai – điều này có thể ảnh hưởng đến hình ảnh thương hiệu.
5. Luôn có “Phương án B”
Thực tế cho thấy không phải nhãn hiệu nào cũng vượt qua được vòng thẩm định tại Trung Quốc. Do đó:
- Nên chuẩn bị phương án tên thay thế
- Có thể nộp song song một nhãn hiệu dự phòng
- Linh hoạt điều chỉnh yếu tố nhạy cảm
Chiến lược nhiều lớp sẽ giúp doanh nghiệp không bị động nếu phương án chính bị từ chối.
Xu hướng sắp tới: Siết chặt hơn, không nới lỏng
Cơ quan quản lý Trung Quốc đang nhìn vấn đề nhãn hiệu không chỉ dưới góc độ pháp lý thuần túy mà còn dưới lăng kính giá trị xã hội và định hướng chính sách.
Điều này có nghĩa là:
- Những yếu tố từng được chấp nhận trước đây có thể không còn an toàn
- Cách hiểu và áp dụng luật có thể tiếp tục thay đổi
- Doanh nghiệp cần chủ động, không nên chỉ phản ứng khi bị từ chối
Kết luận
Thị trường Trung Quốc vẫn rất hấp dẫn, nhưng môi trường pháp lý về nhãn hiệu đang ngày càng khắt khe.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, chìa khóa không phải là lo lắng, mà là chuẩn bị kỹ lưỡng, đánh giá rủi ro sớm và xây dựng chiến lược linh hoạt.
Một nhãn hiệu bị từ chối không phải là dấu chấm hết – nếu được xử lý đúng cách, đó có thể là bước khởi đầu cho một chiến lược thương hiệu bài bản và bền vững hơn tại thị trường lớn nhất châu Á.
